Экспарт, інвестыцыі і падтрымка малога бізнесу. Эксклюзіўнае інтэрв'ю з Анжалікай Нікіцінай аб выніках 2025 года і планах на 2026 год
Поспехі ў эканоміцы характарызуюць любы рэгіён. Упор робіцца на інвестпраекты ў раёнах, экспартна арыентаваны прадукт і на той, які паспяхова заменіць імпартныя аналагі. Як з гэтымі задачамі спраўляецца Віцебская вобласць? Што сёння стымулюе мясцовыя прадпрыемствы, уключаючы малы бізнес? Якія гарызонты паўночны рэгіён мае намер пашыраць у 2026 годзе? Пра гэта карэспандэнт «ВВ» пагаварыла з намеснікам старшыні аблвыканкама Анжалікай Нікіцінай.
– Анжаліка Аляксандраўна, год амаль завершаны. Самы час падвесці папярэднія вынікі і прааналізаваць, як спрацавала эканоміка рэгіёна.
– Да завяршэння года вобласць прыходзіць з станоўчай дынамікай у будаўнічай, транспартнай галінах, ростам рознічнага тавараабароту, грамадскага харчавання, экспарту паслуг. Забяспечылі рост заработнай платы, даходаў бюджэту. Стабілізавалі сітуацыю з занятасцю. Не дапусцілі неабгрунтаванага росту цэн. У эксплуатацыю ўвялі на 42,7 тыс. кв. м больш, чым у мінулым годзе, жылля. З 2023 года ў вобласці ўстойлівая станоўчая дынаміка росту інвестыцый у асноўны капітал.
У бягучым годзе вобласць – лідар па тэмпе росту інвестыцый. Больш за палову інвестыцый накіравана ў вытворчую сферу.
Прамысловыя арганізацыі рэгіёна працуюць стабільна і нарошчваюць аб'ёмы па асноўных відах выпускаемай прадукцыі.
Забяспечаны рост вытворчасці прадукцыі ў горназдабыўной прамысловасці і металургіі. Павялічана вытворчасць фармацэўтычных прадуктаў, прадукцыі дрэваапрацоўкі, прадуктаў харчавання, напояў і іншага.
– Толькі ў вытворчай сферы ў Віцебскай вобласці рэалізуецца больш за 100 інвестыцыйных праектаў. На што робіцца стаўка і якія праекты ў рэжыме чакання?
– Трэці год запар мы нарошчваем аб'ём інвестыцый у эканоміку вобласці, на развіццё якой у гэтым годзе накіравана амаль 4,5 млрд рублёў. Забяспечаны рост да мінулага года на 17,4 %. Гэта сведчыць пра давер бізнесу да эканамічнага курсу дзяржавы.
Сёлета ўжо завершаны шэраг буйных вытворчых праектаў, у тым ліку рэканструкцыя камбікормавай вытворчасці Віцебскай бройлернай птушкафабрыкі, стварэнне прадпрыемства па вытворчасці харчовых прадуктаў ТАА «Ардыта», арганізацыя вытворчасці папяровага мяшка з поліэтыленавым укладышам філіялам «Папяровая фабрыка «Чырвоная зорка» ААТ «Светлагорскі ЦКК».
З 35 інвестыцыйных вытворчых праектаў, якія рэалізуюцца ў рамках ініцыятывы «Адзін раён – адзін праект», завершана рэалізацыя 18 такіх праектаў, у тым ліку 6 – у бягучым годзе.
Гэта праекты па вытворчасці рыбнай прадукцыі ў Чашніцкім раёне ТАА «Лукамальскі кансервавы завод», мадэрнізацыі дрэваапрацоўчай вытворчасці ў Лепельскім раёне дзяржаўнай прыродаахоўнай установай «Бярэзінскі біясферны запаведнік», укараненні тэхналогіі вытворчасці металаканструкцый з мультысістэмнай інтэграцыяй працэсаў на аснове канцэпцыі Індустрыі 4.0 у Полацкім раёне СААТА «Наваполацкі завод тэхналагічных металаканструкцый», вытворчасці фруктовых і агароднінных сокаў у Шаркаўшчынскім раёне, ТАА «Арганічныя прадукты», арганізацыі вытворчасці новых відаў прадукцыі ў ААТ «Абольскі керамічны завод» з укараненнем тэхналогіі і абсталявання абпалу з выкарыстаннем цвёрдых відаў паліва, арганізацыі выпуску малочнай прадукцыі ААТ «Пастаўскі малочны завод».
На фінальнай стадыі і будуць завершаны да канца года яшчэ 7 праектаў.
Улічваючы, што адказнасць за рэалізацыю нясуць кіраўнікі мясцовых органаў улады, я б сказала, што некаторыя рэгіёны нават захапіліся. Напрыклад, у Бешанковічах, Лепелі, Докшыцах створана некалькі вытворчасцей.
У наступным годзе плануецца рэалізаваць больш за 300 праектаў у вытворчай і сацыяльнай сферах на суму 2,6 млрд рублёў. Таксама ў планах інвеставаць у стварэнне тэхнапарка ў Віцебску і біяфармацэўтычнага кластара на базе ААТ «БелВітуніфарм».
– Адна з ключавых задач, якая стаіць перад прадпрыемствамі, – знізіць залежнасць ад імпарту. Наколькі дынамічна яна вырашаецца?
– Сёння мы актыўна працуем над замяшчэннем імпарту як унутры вобласці, так і на ўзроўні рэспублікі. Імпартазамяшчэнне, на маё меркаванне, – гэта фішка Віцебскай вобласці.
Чвэрць інавацыйнай прадукцыі ў рэгіёне – імпартазамяшчальная. З пачатку года пералік тавараў па праграме імпартазамяшчэння павялічыўся на 30 пазіцый. У нас шматгаліновая прамысловасць. І фактычна сёння нават у рамках унутрыабласной кааперацыі мы можам замяшчаць шэраг імпартных матэрыялаў і сыравіны, а ў нас іх больш за 3,5 тыс. таварных пазіцый.
У праграму па імпартазамяшчэнні ўваходзіць каля 100 прадпрыемстваў камунальнай і безведамаснай падпарадкаванасці, палова з якіх ставіцца да малога і сярэдняга бізнесу, выпускаецца каля 200 таварных пазіцый. Гэта дзіцячае харчаванне, сыры, абутак, кабельна-правадніковая, рыбная і іншая прадукцыя, якая вырабляецца Аршанскім мясакансервавым камбінатам, «Белфудпродакшн», Верхнядзвінскім масласырзаводам, Глыбоцкім МКК, «Энергакомплектам», «Марка», «Белвестам» і інш.
Штогод зніжаецца імпартаёмістасць прамысловай галіны.
У бягучым годзе завершаны шэраг значных імпартазамяшчальных праектаў. У ТАА «Аршааграмаш» створана вытворчасць па вырабе інавацыйнага бруса і рэдуктараў для сельскагаспадарчай тэхнікі, у ААТ «Аршанскі інструментальны завод» арганізавана адзіная ў рэспубліцы вытворчасць сучаснага металарэжучага і дапаможнага інструмента.
«ВЗЭП» завяршае рэалізацыю праекта па комплекснай мадэрнізацыі вытворчасці з мэтай распрацоўкі і выпуску новай імпартазамяшчальнай прадукцыі для канвеерных вытворчасцей Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі. І, як следства, прамежкавы імпарт (тое, што мы завозім для камплектацыі) да мінулага года знізіўся на 30 %.
– Кожны год у вобласці рэгіструецца прыкладна паўтысячы новых арганізацый. Як ідуць справы са стварэннем вытворчасцей сёння?
– Малы і сярэдні прадпрыемствы фарміруюць амаль траціну бюджэту рэгіёна. Гнуткія і аператыўныя ў рэагаванні на змяненне як знешніх, так і ўнутраных умоў вядзення бізнесу. Часта выступаюць як кузніца ідэй і тэхналогій. Ствараюць новыя працоўныя месцы.
За 9 месяцаў 2025 года ў вобласці зарэгістравана 634 новыя арганізацыі, у тым ліку траціна – у сельскай мясцовасці. З'явілася каля 900 новых працоўных месцаў. Па выніках года, зразумела, колькасць павялічыцца.
Бізнес ствараўся там, дзе ў нас ёсць магутныя кампетэнцыі: харчовая галіна, дрэваапрацоўка, лёгкая прамысловасць, фермерскія гаспадаркі ў рэгіёнах. Гэта калі казаць пра вытворчую сферу. Што тычыцца паслуг, тут фарміраваліся прадпрыемствы ў IT, гандлі, будаўнічай і транспартнай галінах.
– Наколькі актыўна трансфармуецца прадпрымальніцкі сектар і на якую падтрымку ён можа разлічваць?
– Працягваецца трансфармацыя прадпрымальніцкага сектара, ідзе ператок індывідуальных прадпрымальнікаў у юрыдычныя асобы – на сённяшні дзень па бясшвоўным пераходзе 360 індывідуальных прадпрымальнікаў дзень у дзень змянілі статус на юрыдычную асобу, захаваўшы ўсе правы і абавязацельствы, што дазволіла мінімізаваць рызыкі і забяспечыць бесперапыннасць працы.
Улада стараецца рабіць усё, каб бізнес адчуваў, што яго смелыя рашэнні падтрымліваюцца. Гэта фінансавая, маёмасная, інфармацыйная падтрымка.
Дзяржаўная праграма «Малое і сярэдняе прадпрымальніцтва» прапануе шырокі спектр магчымасцей: льготнае крэдытаванне, лізінг, субсідаванне працэнтных ставак і многае іншае. У бягучым годзе з абласнога бюджэту выдзелены сродкі 18 суб'ектам прадпрымальніцтва, якія рэалізуюць 36 інвестыцыйных праектаў. Прыярытэтам для аказання такой дапамогі з'яўляецца стварэнне новых працоўных месцаў.
Цэлы шэраг прэферэнцый прадастаўляецца для камерцыйных арганізацый, якія зарэгістраваны і працуюць на сяле.
Заўважыць самыя патрэбныя і важныя праекты малога і сярэдняга бізнесу дапамагае штогадовы конкурс, які праводзіць аблвыканкам. Фінансуем ініцыятывы бізнесу сумесна з банкамі.
У мінулым годзе былі ўкаранёны новыя інструменты падтрымкі прадпрымальніцтва: паручальніцтвы па пазыках, гранты выканкамаў на праекты, узнагароджанне часткі капітальных затрат пры рэалізацыі інвестпраектаў з прыцягненнем крэдытаў Банка развіцця.
Для падтрымкі прадпрымальніцкіх ініцыятыў банкаўскім сектарам падрыхтаваны шэраг цікавых прадуктаў.
Для сельскай бізнэсу прадастаўляюцца льготы па зямельным падатку, падатках на нерухомасць і прыбытак.
У бягучым годзе для вядзення бізнэсу больш за 70 аб'ектаў нерухомасці былі прададзены за адну базавую велічыню, 23 бязвыплатна перададзены пад рэалізацыю інвестпраектаў.
– Якія ў вобласці ёсць неабходныя для развіцця незанятыя нішы? У вытворчасці якіх тавараў рэгіён мае патрэбу?
– Пакуль не поўнасцю мы развілі дрэваапрацоўчую галіну, дзе не да канца запатрабаванай застаецца нізкатаварная драўніна. Таму зараз для павелічэння аб'ёмаў яе глыбокай перапрацоўкі працуем над мадэрнізацыяй «Віцебскдрэва». У Наваполацку будзе будавацца новы цэлюлозна-кардонны камбінат. Фактычна ўсю драўніну рэгіёну мы будзем перапрацоўваць у сябе і тут пакідаць дададзеную вартасць.
Таксама асаблівая ўвага будзе ўдзяляцца фармацэўтычнай галіне, электроніцы, прыбора- і машынабудаванню, цыфравізацыі, сельскай гаспадарцы, лагістыцы, тэхнапаркам і развіццю турызму.
У сферы турызму прынята рашэнне аб пачатку будаўніцтва ў 2026 годзе мінімум шасці новых карпусоў санаторыяў «Баравое», «Лясное», «Дрывяты», «Жамчужына», «Лясныя азёры», «Пліса». Таксама плануецца будаўніцтва кемпінгаў, аграэкасядзіб, прадастаўленне зямельных участкаў для стварэння аб'ектаў адпачынку. Наша задача – зрабіць так, каб кожны госць, прыязджаючы ў Віцебскую вобласць, абавязкова захацеў тут застацца або прыехаць зноў.
– Калі казаць аб экспарце прадукцыі і цікавасці да новых рынкаў, куды менавіта накіраваны погляд Віцебскай вобласці?
– Сёння рэгіён гандлюе больш чым са 100 краінамі, прадукцыю адгружае ў 70 дзяржаў. Больш за 600 прадпрыемстваў вобласці экспартуюць да 900 найменняў тавараў. Тройку нашых асноўных партнёраў фармуюць Расія, Кітай і Казахстан.
Трэць экспартуемай прадукцыі (без уліку нафтапрадуктаў) адносіцца да высока- і сярэднетэхналагічнай.
Адкрываем для сябе новыя рынкі дружалюбных дзяржаў. У разы павялічаны таваразварот з Узбекістанам і Туркменістанам, значна прыраслі ў гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве з іншымі краінамі СНД: Кыргызстанам, Таджыкістанам, Казахстанам. Штогод расце доля краін далёкай дугі. Асвойваюцца рынкі краін Блізкага Усходу, Паўднёва-Усходняй Азіі, Лацінскай Амерыкі і Афрыкі. Сярод новых у гэтым годзе – Бахрэйн, Куба, Іарданія, Малайзія, Эфіопія, рынкі якіх былі апрабаваны ў 2023 – 2024 гадах.
Умацоўваем сувязі і ствараем новыя, у тым ліку дзякуючы правядзенню і ўдзелу ў міжнародных форумах, выстаўках, узаемных дзелавых візітах.
Цяпер актыўна працуем з расійскімі калегамі па рэалізацыі сумесных праектаў у рамках дзяржпраграм Расіі, расійскага рэестра дзяржзакупак і лакалізацыі нашых вытворчасцей у РФ. У пералік могуць увайсці кабель, абсталяванне, пад'ёмнікі, абутак, ільняныя вырабы і не толькі.
Аб нашай прадукцыі многае ведаюць за мяжой, а вобласці аказваюць вялікі давер – гэта сур'ёзная праца ў частцы супрацоўніцтва, якую вядзе актыў рэгіёну на чале са старшынёй аблвыканкама.
Вынікі такога ўзаемадзеяння – удзел у рэалізацыі вытворчых праектаў у рэгіёнах Расійскай Федэрацыі і іншых краінах. Так, «Полімерконструкция» узводзіць сістэмы ачысткі сцёкавых вод і водаадвядзення ў 20 рэгіёнах Расіі, прадпрыемства «Энергокомплект» будуе завод ва Узбекістане, 23 снежня адкрываем гандлёвы аб'ект з беларускай прадукцыяй у Смаленску. І падобных прыкладаў шмат.
– Падводзячы вынік, наколькі спрыяльным быў гэты год для эканомікі рэгіёну?
– Год быў напружаным. Аднак мы захавалі працоўныя калектывы, нарасцілі даходы, сфарміравалі бюджэт вобласці так, што ён дазволіў задаволіць патрэбы сацыяльнай сферы.
Нягледзячы на кліматычныя складанасці, нарыхтавалі кармы, нарошчваем аб'ёмы па вытворчасці малака і мяса, а гэта ўпэўненасць у загрузцы нашай перапрацоўчай прамысловасці.
2025 год – фінальны год пяцігадовага цыклу, які дазволіў закласці фундамент для вырашэння задач маючай пяцігодкі. Мы выпрацавалі падыходы да развіцця кожнага рэгіёна вобласці, сфарміравалі унушальны партфель інвестыцый, прыступілі да рэалізацыі новых буйных праектаў, пашырылі свае магчымасці на знешніх рынках.
Усё гэта дазволіць прырасці па асноўных паказчыках эфектыўнасці развіцця, павысіць якасць і ўзровень жыцця нашых людзей.