Галоўнае ўпраўленне гандлю і паслуг: што паказвае маніторынг цэн у Віцебскай вобласці?
– Міністэрствам антыманапольнага рэгулявання і гандлю (МАРГ) у красавіку 2020 года было ўведзена дзяржаўнае рэгуляванне цэн на асноўныя сацыяльна значныя тавары, – тлумачыць Ірына Пятроўна. – У прыватнасці, устаноўлены максімальныя надбаўкі для арганізацый гандлю і імпарцёраў, максімальныя нарматывы рэнтабельнасці для вытворцаў. Першапачаткова рэгуляванне распаўсюджвалася на 26 груп харчовых і нехарчовых сацыяльна значных тавараў. У бягучым годзе пералік пашыраны, рэгуляванне цэн ажыццяўляецца ў дачыненні да 30 груп харчовых тавараў. У першую чаргу гэта прадукцыя крытычнага імпарту, сезоннага, паўсядзённага попыту – мяса, рыба, каўбасныя, малочныя, хлебабулачныя вырабы, хлеб, крупы, плодаагароднінныя, дзіцячае харчаванне і інш. Уведзена таксама рэгуляванне аптовых надбавак для прадпрыемстваў, якія ажыццяўляюць аптовы гандаль сацыяльна значнымі таварамі.
Акрамя таго, з лютага бягучага года ў адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь №100 змяненне цэн на 62 найменні сацыяльна значных тавараў і 50 найменняў лекавых сродкаў не можа перавышаць 0,2% у месяц. Гэта абмежаванне тычыцца як прадпрыемстваў-вытворцаў, так і арганізацый гандлю. А з улікам новаўвядзенняў, унесеных у дадзенае пастанову ў снежні бягучага года, абмежаванні па росце цэн у цяперашні час закрануць толькі 29 найменняў сацыяльна значных тавараў.
Своечасовае прыняцце мер рэагавання дазволіла не дапусціць неабгрунтаванага росту цэн на сацыяльна значныя тавары, і па выніках 11 месяцаў бягучага года ў Віцебскай вобласці зарэгістраваны самы нізкі ўзровень індэкса спажывецкіх цэн у параўнанні з іншымі абласцямі рэспублікі (у Віцебскай вобласці — 108,1%, у рэспубліцы — 109,0%).
– Устанавіць рэгуляванне цэн – адзін бок справы, кантраляваць выкананне – іншы. Што паказвае маніторынг?
– Кантроль за цэнавай сітуацыяй на спажывецкім рынку ажыццяўляюць МАРГ, Камітэт дзяржкантролю, выканаўчая ўлада. Так, у бягучым годзе ў Віцебскай вобласці спецыялістамі галоўнага ўпраўлення гандлю і паслуг аблвыканкама, гаррайвыканкамаў праведзены маніторынгі цэн у 828 гандлёвых аб'ектах. Парушэнні цэнавага заканадаўства выяўлены ў 103 з іх (12,4%). Суб'ектам гаспадарання накіраваны рэкамендацыі па ліквідацыі дапушчаных парушэнняў. Цэны прыведзены ў адпаведнасць з заканадаўствам. Пры гэтым варта адзначыць, што працэнт выяўленых парушэнняў з месяца ў месяц не зніжаецца, што сведчыць аб неабходнасці правядзення ў рэгіёнах шырокай тлумачальнай працы з суб'ектамі гаспадарання аб патрабаваннях дзеючага заканадаўства ў сферы цэнаўтварэння, а таксама аб мерах адміністрацыйнай адказнасці за парушэнне дадзенага заканадаўства.
Як член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу, гэтак жа, як і ўсе мае калегі ў іншых рэгіёнах, я пастаянна ўдзяляю ўвагу кантролю за цэнавай сітуацыяй на спажывецкім рынку: раблю гэта штомесяц у канкрэтнай краме найбольш папулярнай гандлёвай сеткі і ў канкрэтнай аптэцы. Маніторынг цэн на тавары і лекі першай неабходнасці – гэта даручэнне кіраўніка дзяржавы. У выпадку неабгрунтаванага росту цэн інфармацыя накіроўваецца ў МАРГ для прыняцця мер.
– Ірына Пятроўна, што на практыцы дае рэгуляванне цэн для спажыўца і для прадаўца?
– Увядзенне цэнавага рэгулявання дазволіла знізіць узровень інфляцыі, забяспечыць насельніцтва найбольш запатрабаванымі таварамі ў шырокім асартыменце па даступных цэнах.
Улічваючы тое, што сацыяльна значныя тавары займаюць значны удзельны вагу ў тавараабароце арганізацый гандлю, абмежаванне ўзроўню гандлёвых надбавак на іх прыводзіць да зніжэння рэнтабельнасці продажаў. Так, у мінулым перыядзе 2021 года гэты паказчык у арганізацыях рознічнага гандлю вобласці склаў 1,2% у параўнанні з 2% у адпаведным перыядзе 2020 года.
– Ці ёсць выключэнні, калі вытворцы і пастаўшчыкі могуць выходзіць за ўстаноўленыя рамкі і павышаць цэны на сацыяльна значныя тавары?
– У мэтах недапушчэння дэфіцыту, кампенсацыі росту кошту сыравіны, дапаможных матэрыялаў, тарыфаў на энерганосьбіты і паліва прадпрыемствы-вытворцы, імпарцёры, а таксама арганізацыі гандлю маюць права павялічваць цэны на сацыяльна значныя тавары вышэй за ўстаноўлены мяжу пасля ўзгаднення гэтага павышэння Камісіяй па пытаннях дзяржаўнага рэгулявання цэнаўтварэння пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.
– Якая праца праводзіцца ў перадсвяточныя дні па падрыхтоўцы аб'ектаў гандлю і грамадскага харчавання і ці вядзецца асаблівы маніторынг цэн?
– Пачнем з таго, што прынята распараджэнне намесніка старшыні аблвыканкама, у адпаведнасці з якім суб'ектамі гаспадарання ў перадсвяточныя, навагоднія і калядныя дні забяспечана тэматычнае афармленне прадпрыемстваў гандлю, грамадскага харчавання і сферы паслуг.
З 1 снежня арганізавана перадсвяточная гандаль з правядзеннем выстаў-продажаў, распродажаў па зніжаных цэнах, дэгустацый харчовых тавараў, рэкламных акцый з прадастаўленнем скідак на тавары і паслугі.
Па аператыўных даных, гандлёвымі прадпрыемствамі вобласці запланавана правядзенне больш за 800 выстаў-продажаў, пашыраных продажаў, больш за 3 тысячы акцый, распродажаў тавараў па зніжаных цэнах.
З 18 снежня 2021-га па 7 студзеня 2022 года на тэрыторыі вобласці па выхадных днях арганізавана правядзенне каля 80 кірмашоў па продажы харчовых і нехарчовых тавараў з удзелам сельгасвытворцаў, арганізацый прамысловасці, гандлю і грамадскага харчавання.
З 20 снежня Віцебскае дзяржаўнае вытворчае лесагаспадарчае аб'яднанне разгарнула гандаль натуральнымі елкамі і соснамі больш чым у 200 месцах. Плануецца рэалізаваць да 25 тысяч штук. Рознічныя цэны на навагоднія дрэвы дыферэнцыраваны ў залежнасці ад вышыні дрэва – ад 14 да 55 рублёў.
У гандлёвай сетцы арганізаваны пашыраны продаж елачных упрыгожанняў, карнавальных касцюмаў, штучных елак і соснаў, сувеніраў з навагодняй тэматыкай. Прадстаўлены шырокі асартымент падарункаў (да 37 найменняў), шампанскага і ігрістых він (да 12 найменняў).
У аб'ектах грамадскага харчавання ў цяперашні час прымаюцца заяўкі ад насельніцтва, арганізацый і прадпрыемстваў на правядзенне карпаратыўных вечароў і іншых урачыстых мерапрыемстваў (з улікам захавання проціэпідэмічных патрабаванняў). Распрацоўваецца святочнае меню.
Маніторынг цэн на сацыяльна значныя тавары ў перадсвяточныя, навагоднія і калядныя дні абавязкова будзе працягнуты.