Інвестыцыйны працэс з'яўляецца адным з асноўных фактараў, якія вызначаюць сацыяльна-эканамічнае развіццё Рэспублікі Беларусь, яе тэхналагічны прагрэс і эфектыўнасць матэрыяльнай вытворчасці.
Гэтым абумоўлена павышаная цікавасць да дзяржаўных інструментаў актывізацыі інвестыцыйнага працэсу ў рамках эканамічнага ўздзеяння на ўнутраныя і знешнія інвестыцыі.
У цяперашні час у Беларусі сфарміраваны спрыяльныя прававыя ўмовы для дзейнасці інвестараў.
11 ліпеня 2024 г. уступіла ў сілу абноўленая рэдакцыя Закона Рэспублікі Беларусь ад 12 ліпеня 2013 г. № 53-З «Аб інвестыцыях» (далей – Закон).
Законам прадугледжваецца тры механізмы рэалізацыі інвестыцыйных праектаў з прадастаўленнем льгот і прэферэнцый інвестару:
– інвестыцыйны дагавор;
– спецыяльны інвестыцыйны дагавор;
– прэферэнцыйны інвестыцыйны праект.
Асноўныя льготы і прэферэнцыі ў рамках гэтых механізмаў прадастаўляюцца ў частцы падаткаабкладання, зямельных адносін, архітэктуры і будаўніцтва.
Таксама ў выглядзе асобнага механізму стымулявання рэалізацыі інвестыцыйных праектаў у Рэспубліцы Беларусь замацавана права юрыдычных асоб Рэспублікі Беларусь на аказанне дзяржаўнай фінансавай падтрымкі ў выглядзе бюджэтных трансфертаў на пакрыццё часткі затрат па інвестыцыйных праектах, якія рэалізуюцца на тэрыторыі асобных раёнаў.
У развіццё палажэнняў дадзенага Закона прынята пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 13 чэрвеня 2024 г. № 417, якой актуалізаваны пералік прыярытэтных відаў дзейнасці (сектараў эканомікі) для ажыццяўлення інвестыцый, а таксама вызначаны мінімальны аб'ём інвестыцый па відах дзейнасці (сектарах эканомікі) для рэалізацыі інвестыцыйных дагавораў.
Таксама распрацаваны ў развіццё Закона пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, якія вызначаюць парадкі:
– заключэнне, змяненне і спыненне інвестыцыйных дагавораў, прыняцце рашэнняў аб уключэнні інвестыцыйных праектаў у пералік прэферэнцыйных інвестыцыйных праектаў, аказанне дзяржаўнай фінансавай падтрымкі ў выглядзе прадастаўлення бюджэтных трансфертаў на пакрыццё часткі затрат па інвестыцыйных праектах, якія рэалізуюцца на тэрыторыі асобных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак;
– узаемадзеянне дзяржаўных органаў, арганізацый па разглядзе спрэчак (разногалоссяў) паміж інвестарам і Рэспублікай Беларусь, а таксама забеспячэнне абароны інтарэсаў Рэспублікі Беларусь у ходзе судовых (арбітражных) разглядаў.
Адзначаем, што ў сувязі з уступленнем у сілу новай рэдакцыі Закона страчвае сваю сілу Дэкрэт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 жніўня 2009 г. № 10 «Аб стварэнні дадатковых умоў для ажыццяўлення інвестыцый у Рэспубліцы Беларусь». Аднак інвестыцыйныя дагаворы, заключаныя па 10 ліпеня 2024 г. уключна, захоўваюць сваю актуальнасць, абавязацельствы па іх (прадастаўленне льгот, рэалізацыя інвестпраектаў) выконваюцца ў адпаведнасці з раней дзеючым заканадаўствам.
DOCXЗакон Рэспублікі Беларусь ад 12.07.2016 № 53-З "Аб інвестыцыях"
DOCПастанова Савета Міністраў ад 04.09.2024 № 650 "Аб мерах па рэалізацыі Закона Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2024 г. № 350-З ”Аб змяненні Закона Рэспублікі Беларусь ”Аб інвестыцыях“
DOCПастанова Савета Міністраў ад 13.06.2024 № 417 "Аб прыярытэтных відах дзейнасці для ажыццяўлення інвестыцый"
DOCXПастанова Савета Міністраў ад 19.07.2016 № 563 (у рэдакцыі 04.09.2024) "Аб рэалізацыі інвестыцыйных праектаў у рамках асобных інвестыцыйных дагавораў"DOCXПастанова Савета Міністраў ад 19.02.2014 № 149 "Аб зацвярджэнні Палажэння аб парадку пацвярджэння ўмоў для прымянення вызвалення ад увозных мытных пошлін і (або) падатку на дабаўленую вартасць у дачыненні да ўвозімых (увезеных) тэхналагічнага абсталявання, камплектуючых і запасных частак да яго і (або) сыравіны і матэрыялаў"
DOCXУказ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 04.03.2024 № 77 "Аб вызваленні ад падатку на дабаўленую вартасць"
DOCПастанова Савета Міністраў ад 05.06.2024 № 408 "Аб рэалізацыі Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 сакавіка 2024 г. № 77"
DOCXПастанова Міністэрства эканомікі ад 9.10.2024 № 16 "Аб фінансава-эканамічных абгрунтаваннях"
DOCXАб дзяржпадтрымцы інвестпраектаў у выглядзе бюджэтных трансфертаў
Дэкрэтам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16.01.2009 № 1 ”Аб дзяржаўнай рэгістрацыі і ліквідацыі (спыненні дзейнасці) суб'ектаў гаспадарання“ спрошчаны парадак дзяржаўнай рэгістрацыі і ліквідацыі суб'ектаў гаспадарання.
З 1 лютага 2009 г. уведзены заяўны прынцып дзяржаўнай рэгістрацыі суб'ектаў гаспадарання, за выключэннем банкаў і небанкоўскіх крэдытна-фінансавых арганізацый. Рэгістрацыя ажыццяўляецца ў дзень падачы дакументаў, прычым максімальна скарочаны пералік дакументаў, якія прадастаўляюцца для рэгістрацыі.
Дэкрэт значна спрашчае патрабаванні да статутных дакументаў суб'ектаў гаспадарання, выключаны патрабаванні да мінімальнага памеру статутнага фонду камерцыйных арганізацый (акрамя акцыянерных таварыстваў, банкаў і страхавых арганізацый. Велічыня статутнага фонду вызначаецца юрыдычнымі асобамі самастойна. Пры ліквідацыі юрыдычных асоб і спыненні дзейнасці індывідуальных прадпрымальнікаў замацоўваецца прынцып "адзінага акна" ва ўзаемаадносінах регiструючага органа з iншымi дзяржаўнымi органамi.
Дэкрэтам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 07.05.2012 № 6 "Аб стымуляванні прадпрымальніцкай дзейнасці на тэрыторыі малых і сярэдніх гарадскіх паселішчаў, сельскай мясцовасці" вызначаны меры эканамічнага стымулявання прадпрымальніцкай дзейнасці на тэрыторыі сярэдніх, малых гарадскіх паселішчаў, сельскай мясцовасці, у адпаведнасці з якім камерцыйныя арганізацыі і індывідуальныя прадпрымальнікі, якія ажыццяўляюць сваю дзейнасць на ўсёй тэрыторыі Беларусі за выключэннем абласных гарадоў, г. Мінска, а таксама гарадоў: Баранавічы, Бабруйск, Барысаў, Жодзіна, Жлобін, Ліда, Мазыр, Маладзечна, Наваполацк, Орша, Пінск, Полацк, Рэчыца, Светлагорск, Слуцк, Салігорск на працягу сямі каляндарных гадоў з дня іх дзяржаўнай рэгістрацыі:
- маюць права не вылічваць і не плаціць падатак на прыбытак (камерцыйныя арганізацыі) і падаходны падатак з фізічных асоб (індывідуальныя прадпрымальнікі) адпаведна ў дачыненні да прыбытку і даходаў, атрыманых ад рэалізацыі тавараў (работ, паслуг) уласнай вытворчасці;
- вызваляюцца ад выплаты дзяржаўнай пошліны за выдачу спецыяльнага дазволу (ліцэнзіі) на ажыццяўленне юрыдычнымі і фізічнымі асобамі асобных відаў дзейнасці (у тым ліку звязанай са спецыфічнымі таварамі (працамі, паслугамі), унясенне ў такі спецыяльны дазвол (ліцэнзію) змен і (або) дапаўненняў, падаўжэнне тэрміну яго (яе) дзеяння;
- маюць права не вылічаць і не плаціць іншыя падаткі, зборы (пошліны) (за выключэннем падатку на дабаўленую вартасць, у тым ліку падатку на дабаўленую вартасць, які спаганяецца пры ўвозе тавараў на тэрыторыю Рэспублікі Беларусь, акцызаў, гербавага і афшорнага збораў, дзяржаўнай пошліны, патэнтнай пошліны, мытных пошлін і збораў, зямельнага падатку, экалагічнага падатку, падатку за здабычу (выманне) прыродных рэсурсаў і іншых падаткаў, якія вылічаюцца, утрымліваюцца і (або) пералічваюцца пры выкананні абавязкаў падатковага агента, калі гэтым Дэкрэтам не прадугледжана іншае), адлічэнні ў інавацыйныя фонды, утвораныя ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі;
- вызваляюцца ад абавязковага продажу замежнай валюты, якая паступіла па здзелках з юрыдычнымі асобамі-нерэзідэнтамі і фізічнымі асобамі-нерэзідэнтамі ад рэалізацыі тавараў (работ, паслуг) уласнага вытворчасці, у тым ліку ад здачы маёмасці ў арэнду.
Вызначаны ўмовы па уцягванні ў гаспадарчы абарот невыкарыстоўваемай дзяржаўнай маёмасці (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29.03.2012 № 150 ”Аб некаторых пытаннях арэнды і бязвыплатнага карыстання маёмасцю“, Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 04.07.2012 № 294 ”Аб парадку распараджэння дзяржаўнай маёмасцю“).
Спрашчэнне працэдуры вымання і прадастаўлення зямельных участкаў (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 667 ад 27.12.2007). Прыняцце дакумента значна зніжае інвестыцыйныя рызыкі асоб, зацікаўленых у прадастаўленні зямельных участкаў, звязаныя ў цяперашні час з неабходнасцю падрыхтоўкі дарагой будаўнічай дакументацыі і магчымым адмовай у прадастаўленні зямельных участкаў.
Атрымана магчымасць суб'ектам гаспадарання, якія атрымалі статус ”добрасумленны ўдзельнік знешнеэканамічнай дзейнасці“ у спрошчаным парадку ўвозіць тавары для сваіх вытворчых патрэб і пры неабходнасці выкарыстоўваць іх адразу ж у вытворчасць без мытнага ачышчэння – адпаведныя мытныя працэдуры будуць ажыццяўляцца па заяўным прынцыпе без прад'яўлення тавару ў мытню (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28.01.2008 № 40).
Пашыраны пералік льгот рэзідэнтам свабодных эканамічных зон і прадастаўлены ім гарантыі нязменнасці спецыяльнага прававога рэжыму падаткаабкладання. (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28.01.2008 № 42).
Створаны ўмовы для скарачэння тэрмінаў будаўніцтва аб'ектаў і развіцця матэрыяльна-тэхнічнай базы, спрошчаны працэдуры ў будаўнічай галіне, а таксама прадастаўлена права іншым забудоўшчыкам, нароўні з УКСамі, ажыццяўляць будаўніцтва жылых памяшканняў для грамадзян, якія выкарыстоўваюць на гэтыя мэты дзяржаўную падтрымку, што дазволіць павялічыць аб'ёмы жыллёвага будаўніцтва для тых, хто мае патрэбу (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15.05.2008 № 277) і інш.