Ці можна датэрмінова скасаваць кантракт, у тым ліку звольніцца па ўласным жаданні?

У зваротах, якія паступаюць у органы пракуратуры, а таксама пры правядзенні прафсаюзных прыёмаў з удзелам супрацоўнікаў пракуратуры, нярэдка гучыць пытанне: ці можна датэрмінова скасаваць кантракт, у тым ліку звольніцца па ўласным жаданні?

Артыкулам 40 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь вызначаны парадак скасавання па жаданні работніка працоўнага дагавора, заключанага на нявызначаны тэрмін.

Скасаванне кантракта, які з'яўляецца разнавіднасцю тэрміновага працоўнага дагавора, па так званым «уласным жаданні» заканадаўствам не прадугледжана.

Па агульным правіле, кантракт, як і іншы тэрміновы працоўны дагавор, спыняецца з заканчэннем яго тэрміну. Таксама магчыма спыненне такога віду працоўнага дагавора ў любы час па пагадненні бакоў – работніка і наймальніка. У гэтым выпадку павінна быць дамоўленасць бакоў на датэрміновае спыненне працоўных адносін з канкрэтнай даты.

Асобна варта адзначыць, што артыкулам 41 Працоўнага кодэкса прадугледжана магчымасць скасавання кантракта датэрмінова па патрабаванні работніка пры наяўнасці ўважлівых прычын.

Да такіх уважлівых прычын заканадавец, у прыватнасці, адносіць парушэнні наймальнікам заканадаўства аб працы, калектыўнага або працоўнага дагавора. Гэтыя парушэнні могуць выяўляцца, напрыклад, у невыкананні здаровых і бяспечных умоў працы, нявыдачы гарантый і кампенсацый у сувязі з шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, невыкананні норм па ахове працы жанчын, моладзі, інвалідаў, нявыплаце або несвоечасовай выплаце заработнай платы.

Пры скасаванні тэрміновага працоўнага дагавора па патрабаванні работніка ў сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы, калектыўнага або працоўнага дагавора ў адпаведнасці з ч.2 арт.41 Працоўнага кодэкса факт такога парушэння ўстанаўліваецца спецыяльна ўпаўнаважаным дзяржаўным органам нагляду і кантролю за выкананнем заканадаўства аб працы, прафсаюзамі і (або) судом.

Спецыяльна ўпаўнаважаным органам нагляду за выкананнем заканадаўства аб працы з'яўляецца Дэпартамент дзяржаўнай

інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

 Устанавіўшы па просьбе работніка факт парушэння заканадаўства аб працы, калектыўнага або працоўнага дагавора, Дэпартамент (яго органы) адлюстроўвае яго, як правіла, у акце праверкі, патрабаванні (прадпісанні), што выдаецца наймальніку па выніках праверкі, у пратаколе аб адміністрацыйным правапарушэнні і паведамляе аб гэтым работніку.

 Пры гэтым Дэпартаменту заканадаўствам не прадастаўлена права патрабаваць ад наймальніка датэрміновага скасавання кантракту пры ўстанаўленні факта парушэння яго ўмоў.

 Такое патрабаванне можа прад'явіць наймальніку работнік. У выпадку адмовы наймальніка ад датэрміновага скасавання кантракту па патрабаванні работніка на падставе факта парушэння ўмоў кантракту, устаноўленага Дэпартаментам, работнік мае права абскардзіць такое рашэнне наймальніка ў судовым парадку. Калі парушэнне дакументальна не зафіксавана, а толькі ўспрымаецца работнікам як такое, права патрабаваць датэрміновага скасавання кантракту ў яго не ўзнікае.

Як паказана вышэй, работнік можа звяртацца па пытанні аб устанаўленні факта парушэння заканадаўства аб працы, калектыўнага або працоўнага дагавора таксама ў прафсаюз і непасрэдна ў суд. Суд, устанавіўшы факт парушэння, мае права абавязаць наймальніка датэрмінова скасаваць кантракт па патрабаванні работніка.

Акрамя ўказанай падставы, датэрміновае скасаванне кантракту магчыма па патрабаванні работніка ў выпадку яго хваробы або інваліднасці, якія перашкаджаюць выкананню працы па кантракце, а таксама па іншых уважлівых прычынах, пералік якіх заканадаўцам не ўстаноўлены.

На практыцы да такіх уважлівых прычын могуць адносіцца: неабходнасць догляду за хворымі членамі сям'і; цяжарнасць жанчыны; накіраванне мужа (жонкі) на працу (службу) за мяжу; пераезд на іншае пастаяннае месца жыхарства ў іншы населены пункт; выхад на пенсію. Пры гэтым уважлівыя прычыны скасавання кантракту па патрабаванні работніка павінны перашкаджаць або значна абцяжарваць выкананне працы па кантракце.

У выпадку адмовынаймальніка задаволіць патрабаванне работніка аб датэрміновым спыненні працоўных адносін пры наяўнасці ўважлівых прычын для гэтага, работнік мае права звярнуцца па гэтым пытанні ў суд. Доказы ўважлівасці прычын датэрміновага скасавання кантракту ў суд прадастаўляюцца наймальнікам (работніка).

Пры задаволенні патрабаванняў наймальніка аб датэрміновым скасаванні кантракту па арт.41 Працоўнага кодэкса дата спынення працоўных адносін вызначаецца судом у залежнасці ад фактычных абставін справы. Да вынясення судом рашэння аб датэрміновым скасаванні кантракту наймальнік не мае права спыніць працу, паколькі такое спыненне можа з'явіцца падставай для звальнення работніка за парушэнне працоўнай дысцыпліны.

Пракурор аддзела па наглядзе за
выкананнем заканадаўства
і законнасцю прававых актаў
Таццяна Іванова