Дэпартамэнт дзяржаўнай інспекцыі працы нагадвае аб выкананні патрабаванняў заканадаўства пры арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў
Активную деятельность в вовлечении молодёжи в социально-экономическую жизнь общества осуществляют студенческие отряды. Их работа направлена на содействие процессам трудовой и социальной адаптации молодежи, ее личностного развития, приобретение молодыми людьми навыков профессиональной, трудовой и управленческой деятельности, формирования гражданственностии патриотизма.
С этой целью ежегодно учреждениями образования, Общественным объединением «Белорусский республиканский союз молодежи» и его организационными структурами, наделенными правами юридического лица, другими молодежными общественными объединениями (далее - направляющие организации) осуществляетсяформирование студенческих отрядов.
В свою очередь республиканские органы государственного управления, государственные организации, подчиненные Правительству Республики Беларусь, местные исполнительные и распорядительные органы определяют принимающие организации, объекты, виды работ и количество рабочих мест для участников студенческих отрядов с оплатой труда не ниже минимальной заработной платы по согласованию с принимающими организациями либо в соответствии с их заявками.
Перечни принимающих организаций, объектов, видов работ и количество рабочих мест для участников студенческих отрядов утверждаются городскими, районными исполнительными комитетами, администрациями районов г. Минска ежегодно до 1 января.
Порядок организации деятельности студенческих отрядов на территории Республики Беларусь определен Положением о порядке организации деятельности студенческих отрядов на территории Республики Беларусь, утвержденным Указом Президента Республики Беларусь от 18 февраля 2020 г. № 58 (далее - Положение). Кроме того, при организации деятельности студенческих отрядов необходимо учитывать требования Трудового кодекса Республики Беларусь (далее - ТК), Закона Республики Беларусь «Об охране труда» (далее - Закон), иных нормативных правовых актов.
Так, в обязательном порядке между направляющей и принимающей организациями должен заключаться
дагавор, які вызначае ўмовы дзейнасці студэнцкага атрада з улікам патрабаванняў заканадаўства аб працы, у тым ліку аб ахове працы, а таксама абавязацельствы прымаючай арганізацыі па забеспячэнні ўмоў размяшчэння, харчавання, аплаты працы ўдзельнікаў студэнцкага атрада (пункт 8 Палажэння).
Падбор відаў работ для студэнцкіх атрадаў, у склад якіх уваходзяць студэнты, навучэнцы ўстаноў сярэдняй спецыяльнай і прафесійна-тэхнічнай адукацыі, па магчымасці ажыццяўляецца з улікам профілю іх падрыхтоўкі.
У адпаведнасці з заканадаўствам абавязкі па забеспячэнні аховы працы пры выкананні работ студэнцкім атрадам ускладзены як на накіроўваючы, так і на прымаючы боку.
Згодна з Інструкцыяй аб парадку арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў, зацверджанай пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 7 чэрвеня 2012 г. № 60, накіроўваючая арганізацыя павінна забяспечыць навучанне ўдзельнікаў студэнцкага атрада асновам заканадаўства аб працы, у тым ліку заканадаўства аб ахове працы, а таксама правядзенне інструктажоў па маючай адбыцца дзейнасці.
Прымаючая арганізацыя абавязана забяспечыць для студэнцкага атрада адпаведныя дагавору аб'екты і віды работ і стварыць на кожным працоўным месцы здаровыя і бяспечныя ўмовы працы, заключыць з удзельнікамі студэнцкіх атрадаў адпаведныя працоўныя або грамадзянска-прававыя дагаворы, праводзіць навучанне, інструктаж і праверку ведаў па пытаннях аховы працы.
Акрамя таго, на прымаючую арганізацыю ўскладзены абавязак па забеспячэнні ўдзельнікаў студэнцкага атрада сродкамі індывідуальнай абароны ў адпаведнасці з Інструкцыяй аб парадку забеспячэння работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2008 г. № 209 (далей - Інструкцыя № 209).
Таксама інфармуем, што праваадносіны, якія вынікаюць з грамадзянска-прававых дагавораў, рэгулююцца Грамадзянскім кодэксам Рэспублікі Беларусь (далей - ГК) і Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 чэрвеня 2005 г. № 314 «Аб некаторых мерах па абароне правоўграмадзян, якія выконваюць працу па грамадзянска-прававых і працоўных дагаворах».
Па агульным правіле, у адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 20 ГК грамадзянская дзеяздольнасць асобы (здольнасць грамадзяніна сваімі дзеяннямі набываць і ажыццяўляць грамадзянскія правы, ствараць для сябе грамадзянскія абавязкі і выконваць іх) у поўным аб'ёме ўзнікае з наступленнем паўналецця, гэта значыць па дасягненні асобай 18-гадовага ўзросту. Менавіта з гэтага ўзросту магчыма заключэнне дагавора падраду з фізічнай асобай без якіх-небудзь абмежаванняў пры ўмове, што яна не з'яўляецца недзеяздольнай.
Для непаўналетніх ва ўзросце ад чатырнаццаці да васемнаццаці гадоў, пры заключэнні грамадзянска-прававога дагавора (здзяйсненні здзелкі), неабходна атрыманне пісьмовай згоды сваіх законных прадстаўнікоў – абодвух бацькоў, удачароных або апекуноў (пункт 1 артыкула 25 ГК).
Даведачна. Здзелкамі прызнаюцца дзеянні грамадзян і юрыдычных асоб, накіраваныя на ўстанаўленне, змяненне або спыненне грамадзянскіх правоў і абавязкаў.Здзелкі могуць быць двух- або шматбаковымі (дагаворы) і аднабаковымі (артыкул 154, пункт 1 артыкула 155 ГК).
Здзелка ж, здзейсненая непаўналетнім, які не дасягнуў чатырнаццаці гадоў (малалетнім), нікчэмная. Да такой здзелкі прымяняюцца правілы, прадугледжаныя часткай другой і трэцяй пункта 1 артыкула 172 ГК (пункт 1 артыкула 173 ГК).
У адпаведнасці з артыкулам 6 ТК абавязкі, якія ўзнікаюць на падставе дагавораў, прадугледжаных грамадзянскім заканадаўствам, не трапляюць пад дзеянне ТК.
Такім чынам, нормы заканадаўства аб працы, у тым ліку ўстаноўлены **парадак прыёму работнікаў на працу**, правы і абавязкі работнікаў і наймальнікаў, дзяржаўныя гарантыі па аплаце працы работнікаў, **гарантыі і кампенсацыі**, **рэжым працы і адпачынку**, працоўныя і сацыяльныя адпачынкі, дысцыплінарная і матэрыяльная адказнасць работнікаў,на грамадзянска-прававыя адносіны не распаўсюджваюцца.
Зыходзячы з выкладзенага, з мэтай забеспячэння абароны правоў асоб, якія працаўладкоўваюцца і не дасягнулі васямнаццацігадовага ўзросту, у тым ліку ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў, пры прыёме на працу мэтазгодна заключаць з кожным з іх працоўны дагавор.
Даведкава. У адпаведнасці з патрабаваннямі артыкулаў 18, 19 ТК працоўны дагавор заключаецца ў пісьмовай форме і павінен утрымліваць абавязковыя ўмовы і звесткі.
Адным з умоў залічэння ў студэнцкі атрад з'яўляецца адсутнасць удзельніка студэнцкага атрада медыцынскіх проціпаказанняў да выканання ажыццяўляемых атрадам відаў дзейнасці.
Таксама, з мэтай прыняцця працадаўцамі неабходных мер па забеспячэнні захавання жыцця, здароўя і працаздольнасці непаўналетніх неабходна ўлічваць абмежаванні, устаноўленыя для іх заканадаўствам, у прыватнасці нормы артыкулаў 114, 117, 274, 275, 276 ТК, артыкула 16 Закона, пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 15 кастрычніка 2010 г. № 144 «Аб устанаўленні пераліку лёгкіх відаў работ, якія могуць выконваць асобы ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў», пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 27 чэрвеня 2013 г. № 67 «Аб устанаўленні спісу работ, на якіх забараняецца прымяненне працы асоб, маладзейшых за васямнаццаць гадоў», пастановы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 13 кастрычніка 2010 г. № 134 «Аб устанаўленні прэзентацыйных норм пад'ёму і перамяшчэння непаўналетнімі цяжкасцей уручную».
У 2021 годзе пры правядзенні абследаванняў аб'ектаў, на якіх быў арганізаваны праца ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў, былі выяўлены наступныя парушэнні.
У ААТ «Іванскі-Агра», ААТ «Праземле-Агра» Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці на ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў не заводзіліся працоўныя кніжкі. У працоўных дагаворах, заключаных ААТ «Баранавіцкае баваўнянае прадпрыемства» Брэсцкай вобласці са студэнтамі студэнцкага
педагагічнага атрада «Знічка», не пазначаліся дні выплаты заработнай платы. Не вяліся табелі ўліку працоўнага часу непаўналетніх у КСУП «Арэвічы», ААТ «Велецін-Агра», КСУП «Эксперыментальная база «Стралічава» Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Таксама выяўлены парушэнні пры афармленні працоўных дагавораў у ДУА «Вілейскі раённы аздараўленчы лагер «Казка» Вілейскага раёна Мінскай вобласці, ААТ «Свіцянка» г. Жодзіна.Не праведзены абавязковыя папярэднія пры паступленні на працу медыцынскія агляды работнікаў студэнцкіх атрадаў у КСУП «Саўгас «Зара» Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. У КСУП «Ваверка-Агра» Лідскага раёна Гродзенскай вобласці медыцынскія даведкі мелі мінулы тэрмін дзеяння, і праведзены медагляд не адпавядаў віду работ, да якіх прыцягваліся ўдзельнікі студэнцкага атрада.
Мелі месца выпадкі парушэння працадаўцамі патрабаванняў Інструкцыі аб парадку навучання, стажыроўкі, інструктажу і праверкі ведаў працуючых па пытаннях аховы працы, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь 28 лістапада 2008 г. № 175.
Так, у ААТ «Гродзенскі мясакамбінат» удзельнікі студэнцкага атрада дапускаліся да выканання работы без навучання па пытаннях аховы працы. Не праводзіліся навучанне, інструктаж, стажыроўка і праверка ведаў па пытаннях аховы працы ў КСУП «Зара і К» Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. У ДЛГУ «Глыбоцкі доследны лясгас» Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці, ААТ «Будаўніча-мантажны трэст № 41» г. Смаргонь чаленам студэнцкага атрада не праводзіўся першасны інструктаж на працоўным месцы. Ва УАСПВК «Путрышкі» Гродзенскага раёна ажыццяўляўся допуск да выканання работ без праходжання членамі студэнцкага атрада стажыроўкі.
Устаноўлены факты допуску членаў студэнцкіх атрадаў да выканання работ без сродкаў індывідуальнай абароны ў ААТ «Акцябр-Бярозкі» Хоцімскага раёна, ААТ «Раднянскі» Клімавіцкага раёна, КСУП «Езерскі» Чэрыкаўскага раёна, КСУП «Маляцічы-Агра» Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці, КРСУП «Эксперыментальная база «Баруны»
Ашмянскага раёна, філіяле «Жодзішкі» УПП «Смаргонскі камбінат хлебапрадуктаў», ГЛГУ «Лідскі лесгас», ААТ «Будаўніча-мантажны трэст № 19» г. Ліда, КСУП «Трабы» Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці, ГЛГУ «Петрыкаўскі лесгас» Петрыкаўскага раёна, КСУП «Ударны» Лельчыцкага раёна, КСУП «Эксперыментальная база «Стралічава» Хойніцкага раёна, ПМК-76 ААТ «Гомельскі аб’яднаны будаўнічы трэст» Жыткавіцкага раёна, Гомельскай вобласці, ААТ «Агра-Пелішча» Камянецкага раёна, ГУСП «Маларыцкая ПМК-20» Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці, ГЛГУ «Расонскі лесгас» Расонскага раёна ААТ «Верхнядзвінскі льнозавод», ГЛГУ «Верхнядзвінскі лесгас» Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці, ЗАТ «Атлант», УП «Рэмаўтадар Ленінскага раёна г. Мінска», ААТ «Заслаўльбудіндустрыя» Мінскага раёна, УА «Негарэльскі вучэбна-доследны лесгас» Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці.
Выяўлены парушэнні, звязаныя з прымяненнем членамі студэнцкіх атрадаў няспраўнай аснасткі і інструмента ў ДУП «ПМК-201» Любанскага раёна, ААТ «Крупскі льнозавод» Крупскага раёна, Мінскай вобласці, СААТ «Камунарка» г. Мінск.
Прыведзеныя прыклады сведчаць аб неналежным выкананні асобнымі службовымі асобамі сваіх абавязкаў, прадугледжаных заканадаўствам, пры рэгуляванні працы моладзі ў студэнцкіх атрадах.
Улічваючы выкладзенае, з мэтамі захавання працоўных правоў удзельнікаў студэнцкіх атрадаў, а таксама папярэджання няшчасных выпадкаў пры выкананні імі работ, рэспубліканскім органам дзяржаўнага кіравання, іншым дзяржаўным арганізацыям, падпарадкаваным Ураду Рэспублікі Беларусь, аблвыканкамам і Мінскаму гарвыканкаму, ГА «БРСМ» прапануецца:
- Давесці дадзенае пісьмо да кіраўнікоў арганізацый, якія накіроўваюць і прымаюць удзельнікаў студэнцкіх атрадаў.
- Патрэбаваць ад вышэйназваных кіраўнікоў забяспечыць выкананне патрабаванняў заканадаўства Рэспублікі Беларусь пры арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў.