Як арганізаваць незабыўны і пазнавальны паход ці паездку па Віцебскай вобласці?

Ва ўмовах пандэміі многія гэтым летам застануцца дома. Але аматарам падарожжаў сумаваць не варта: з'явілася цудоўная магчымасць нанова адкрыць для сябе багатую на дзіўную прыроду і незвычайныя мясціны малую радзіму — Віцебшчыну. Пра тое, як арганізаваць незабыўны і пазнавальны паход ці паездку па наваколлі абласнога цэнтра і рэгіёне ў цэлым, распавёў нястомны падарожнік, кандыдат гістарычных навук, аўтар больш за 70 навуковых і навукова-папулярных кніг і публікацый аб дзіўных мясцінах Віцебскай вобласці Мікалай Півавар.

– Мікалай Васільевіч, часта можна пачуць меркаванне, што ў Беларусі, ды і на Віцебшчыне, захавалася мала выдатных гістарычных помнікаў, увогуле – турыстам сумна. Наколькі гэта праўда?

– Такое меркаванне ў тых, хто мала ведае Беларусь, не падарожнічае. Вядома, сярэднявечных замкаў, палацаў знаці ў нас менш, чым у краінах Заходняй Еўропы. Але яны ёсць, прычым многія ў нядрэнным стане, людзі мала пра іх ведаюць. А чаго вартая дзіўная прырода? Я чвэрць стагоддзя займаюся краязнаўствам і кожны год не перастаю здзіўляцца – наколькі незвычайная і прыгожая Віцебшчына.

– А з чаго пачалося ваша захапленне малой радзімай?

– Я скончыў гістфак Мінскага педагагічнага ўніверсітэта і прыехаў па размеркаванні працаваць у Лужасна. Прызнаюся, сумнавата было. Чым захапіць дзяцей? Вядома, падарожжамі, паходамі. Сутыкнуўся з тым, што было надзвычай мала інфармацыі пра Віцебск і яго наваколле. Што глядзець, дзе? Зачапіўся за кнігу «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі». Пайшлі з дзецьмі да курганоў ранняга жалезнага веку, па дарозе сустракаем паштовую станцыю XIX стагоддзя, далей – помнікі прыроды, цікавыя людзі… Нават пачаў пісаць артыкулы ў часопісы і газеты, хацелася расказаць людзям, што і ў нас ёсць чым ганарыцца. Цяпер ужо выйшла 10 паўнавартасных кніг – пра музеі Віцебска, сядзібы вобласці, прыродныя помнікі і гэтак далей.

– Раскажыце пра найбольш цікавыя адкрыцці падчас вашых падарожжаў?

– Толькі ў наваколлі Віцебска ўдалося выявіць 40 унікальных помнікаў прыроды – гэта велізарныя дубы, елкі. Падчас паходаў здзіўлена даведаўся, што ў нас нямала нядрэнна захаваных сядзіб, храмаў, гісторыя якіх налічвае не адно стагоддзе. Напрыклад, адправіўшыся на малую радзіму Пятра Машэрава, зайшлі ў маленькую вёсачку Побыль і знайшлі там стогадовую драўляную (!) царкву. Прычым нідзе інфармацыі пра яе няма, а яна стаіць.

– У асноўным са школьнікамі вы ходзіце ў «паходы аднаго дня». Што можна паспець паглядзець за гэты час?

– Шмат што, і гэта вельмі зручна. Напрыклад, прыехалі на дызелі ў Сасноўку пад Віцебскам – там ёсць велізарны дуб, напэўна, самы вялікі ў акрузе. Заадно палюбаваліся найпрыгажэйшым Гароднянскім возерам, паглядзелі старажытнае гарадзішча ранняга жалезнага веку. Побач можна ўшанаваць памяць загінулых савецкіх воінаў, усклаўшы кветкі да аднаго з найбуйнейшых пахаванняў. Нядалёка – шыкоўны Дом культуры, які хоць і пабудаваны пасля вайны, але па аўтарскім праекце – як панская сядзіба.

Або едзем на дызелі да Лётцаў – многія ведаюць гэтае месца толькі па санаторыі «Чыгуначнік» і возеры, на якое ўжо не так проста трапіць. Але там яшчэ дзіўная «вільготная» елка, найпрыгажэйшыя возера Шэвіна і Лысая гара, батанічны заказнік «Прыдзвінскі», дзе растуць дубы-гіганты. Нядалёка – сядзіба Астрэйка XIX стагоддзя (на жаль, згарэла, але нешта паглядзець можна). Побач самае глыбокае і шырокае ў межах Беларусі месца на Заходняй Дзвіне. А чаго варта сядзіба ў Вялікіх Лётцах вядомага геабатаніка Адамава – вучонага з сусветным імем.

І так амаль усюды – ёсць родзінкі, пра якія проста пакуль мала ведаюць.

– Раскажыце, як правільна арганізаваць невялікае падарожжа па Віцебшчыне?

– Усё вельмі проста. Прыходзіш на чыгуначны вакзал і наўскасяк выбіраеш напрамак, куды паедзеш (смяецца. – Заўв. аўт.). І ўсюды знойдзеш нешта цікавае. Напрыклад, едзем на воз. Лосвіда. Там можна ўбачыць «Напалеонаўскую дарогу» – адзінае месца ў Беларусі, дзе праз усё возера можна прайсці ўброд. Праз два кіламетры – турбаза і заказнік «Дубрава», дзе ёсць дуб-велікан, адзін з самых вялікіх у рэспубліцы. А яшчэ можна папіць найчысцейшай вады з крыніцы, якая б'е прама каля дуба. Выдатнае падарожжа, калі не хочацца сядзець на месцы. Або, напрыклад, Гарадок. Сапраўдны курорт! Бярэце з сабой ровар і атрымліваеце асалоду ад адной з самых вялікіх у краіне лыжаролерных трас. Або былы г. п. Руба, які стаў часткай Віцебска, – там унікальны даламітавы кар'ер. Там ёсць месцы, па прыродзе нічым не адрозныя ад Швейцарыі. А побач яшчэ і сядзіба Рэпіна ў Здраўнёва. Усё ж нездарма кажуць: прыгажосць – у прастаце.

Вядома, лепш за ўсё загадзя планаваць сваё падарожжа, каб за дзень убачыць як мага больш. Напрыклад, выбіраеце нейкі адзін напрамак руху і на працягу гадзіны з дапамогай інтэрнэту будуеце свой маршрут. У гэтым плане раю скарыстацца сайтам «Глобус Беларусі» – там сабраны ўсе архітэктурныя славутасці краіны, ёсць карты. Пачніце з іх як з апорных кропак.

Калі ёсць аўтамабіль, то можна спланаваць выдатнае падарожжа на выхадныя – наведаць найбольш захаваныя сядзібы, храмы, акунуцца ў крыніцы, пазагараць на азёрах. Вельмі добра добраўпарадкаваны прыродныя помнікі на Браслаўшчыне, Ушаччыне, Глыбоччыне. Гэта азёрны край! Ды і ёсць што паглядзець. Напрыклад, у г. п. Відзы – самы высокі касцёл у Беларусі, возера Шо ў Глыбоцкім раёне – навукова ўстаноўлены геаграфічны цэнтр Еўропы, а возера Доўгае – самае глыбокае ў краіне (больш за 50 метраў). У гэтым жа раёне, каля возера Гінькава, ёсць адзіная ў Беларусі пячора. На рацэ Вята ў Мёрскім раёне – сапраўдны вадаспад, на Асвейскім возеры (Верхнядзвінскі раён) – адзіны ў рэспубліцы плаваючы востраў.

Калі паставіць мэту, то на Віцебшчыне лёгка знайсці, як кажуць у турызме, кропкі росту, дзе засяроджана шмат цікавых аб'ектаў. Для пачатку адпраўляйцеся ў падарожжа менавіта туды.

Аляксандр КУЦЫНКА, Віцебск, фота Дзмітрыя ОСІПАВА, "Віцебскія весці".