Як віцебскія кацельныя пераходзяць на аўтаматызацыю і імпартазамяшчэнне
Калі я была маленькай, мой дзядуля працаваў у кацельнай, і тады яго прафесію называлі "качагар". Калі пасля працы ён завітваў у госці, то прыносіў з сабой пах дыму. Нам, унукам, яго праца здавалася вельмі цяжкай з-за фізічных нагрузак, бо трэба было загружаць печы чорнымі тарфянымі брыкетамі - асноўным палівам, якое выкарыстоўвалася ў той час у нашай мясцовасці. Бачыў бы дзядуля сённяшнія кацельныя, парадаваўся б за сваіх калег - машыністаў і аператараў кацельных, як цяпер называюць гэтых рабочых.
Перш за ўсё, змянілася паліва. Сёння катлы працуюць на прыродным газе і мясцовых відах паліва - гэта дровы, шчэпка, пелеты. У кацельных на шчэпцы і пелетах няма ніякай коміннай сажы, а часам нават рабочых не відаць, бо многае аўтаматызавана, закладзена ў праграму камп'ютара, а значыць, пастаянны кантроль чалавека тут не патрэбны. "Пра тыя часы, калі ў кацельных былі сажа і гары, мы ўжо даўно забыліся. Цяпер перад намі стаіць задача максімальна аўтаматызаваць працу, але для гэтага неабходныя вялікія ўкладанні. Напрыклад, пабудаваць новую кацельную, якая працуе на шчэпцы, магутнасцю 7,8 МВт каштуе каля Br4 млн. Так, у 2021 годзе нашым прадпрыемствам запланавана рэканструкцыя трох газавых кацельных, а пры ўмове фінансавання за кошт сродкаў пазыкі Міжнароднага банка рэканструкцыі і развіцця будзе пачата будаўніцтва новай кацельнай на шчэпцы", - распавёў начальнік ПТВ ВПіКіЦС Артур Амосаў, праводзячы экскурсію па кацельнай, якая з'яўляецца ўзорам для стварэння аналагічных аб'ектаў на падведамаснай тэрыторыі.
Кацельная "5-ы полк" – гэта акуратная аднапавярховая будыніна, дзе чыста і звонку, і ўнутры. У кацельнай амаль няма шуму, а той, што ўсё ж можа патурбаваць слых, губляецца ў аператарскай. У ёй працуюць два аператары, і тое толькі таму, што часткова тут засталося ранейшае абсталяванне, за якім патрэбны нагляд. Яны сочаць за паказаннямі на маніторы і робяць запісы. Я заўважыла, што тут зусім не пахне дымам.
Побач з кацельнай размешчаны склад шчэпы. Гэты від паліва паступае ў катлы праз аўтаматычную лінію, якая кіруецца камп'ютарам. Запраграмаваная праграма рэгулюе падачу шчэпы, каб падтрымлівалася патрэбная тэмпература, а ў дамы бесперабойна паступала цяпло.
"Тапіць шчэпай выгадней і з эканамічнага пункту гледжання, і з экалагічнага. Як правіла, шчэпу вырабляем з паліўных дроў, але калі да нас на ўтылізацыю паступаюць адходы вытворчасці дрэваапрацоўчых прадпрыемстваў або дрэвы з аб'ектаў будаўніцтва, то мы здрабняем іх у шчэпу на дразільнай устаноўцы. На нашым прадпрыемстве іх дзве. Вытворчасць шчэпы з паліўнай драўніны вельмі затратная, а вось абрэзкі драўніны, горбылі, галіны, сучкі - выдатны матэрыял для гэтага. Па цане шчэпа прыкладна аднолькавая з дрывамі, пелеты значна даражэйшыя. Але цеплааддача такога віду паліва і ўзровень аўтаматызацыі абсталявання, якое працуе на пелетах і шчэпе, значна вышэйшы, чым на дровах", - растлумачыў Артур Амосаў.
Ён дадаў, што сабекошт адной гігакалорыі ў кацельнях, якія працуюць на шчэпцы, самы нізкі. А ў тых, дзе выкарыстоўваюць прыродны газ, у 2-2,5 раза вышэйшы.
На прадпрыемстве актыўна пераводзяць кацельні на пелеты. Для гэтага ВПКиТС само вырабляе катлы пад гэты від мясцовага паліва, што дазваляе забяспечыць працу кацельні без прысутнасці персаналу, а таксама замяшчаць дарагое імпартуемае паліва - прыродны газ.
На балансе віцебскага прадпрыемства 62 кацельні. З іх 29 працуюць на прыродным газе, 21 - на дровах, адна электракацельня, астатнія - на пелетах, шчэпцы. У тым ліку ВПКиТС мае модульную аўтаматызаваную транспартабельную кацельню, для якой патрэбны паліўныя пелеты. Гаспадарка немаленькая. Аддаленасць некаторых кацельняў ад прадпрыемства дасягае 70 км. Таму і пытанне аўтаматызацыі стаіць востра: гэта дазволіць далёкім кацельням функцыянаваць аўтаномна і амаль без нагляду чалавека.
Дровы, якія ідуць у катлы для ацяплення горада і раёна, ВПКиТС закупляе ў лясгасах вобласці. За год сыходзіць каля 47 тыс. куб.м дроў. Існуе цэлы звод патрабаванняў да такога сыравіны. Рэгламент даволі строгі, і ў лясгасах яго ўлічваюць, выбіраючы дрэвы на высечку для ацяплення. Дзелавая драўніна ідзе на дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы, а для патрэб кацельняў падбіраюць іншае. Вольха, асіна, бяроза, ясень і іншыя - падыходзяць любыя пароды, абы яны адпавядалі патрабаванням нарматыўных актаў.
Прадпрыемства штогод мадэрнізуе кацельныя або рэканструюе цепласеткі для павышэння энергаэфектыўнасці і зніжэння выдаткаў на вытворчасць цеплаэнергіі. Сёлета ў кацельных "Бернікі" і "Вароны" будзе забяспечаны безаператарны рэжым працы: кіраваць імі зможа адзін аператар дыстанцыйна. Міні-ЦЭЦ "Акцябрская" пераводзіцца з чатырохтрубнай на двухтрубную сістэму цеплазабеспячэння. Гэта дазволіць скараціць страты цеплаэнергіі. Эфект будзе дасягацца таксама дзякуючы ўстаноўцы індывідуальных цеплапунктаў з пласціністымі воданагравальнікамі і ўкараненню рэгулятараў расходу цеплаэнергіі на гарачае водазабеспячэнне. Рэканструкцыя кацельнай "Агрос" прадугледжвае ўстаноўку катлаагрэгатаў з больш высокім ККД і перавод на шчэпку. У гэтай кацельнай пакуль выкарыстоўваецца прыродны газ, які павышае сабекошт цеплаэнергіі. Яшчэ адным аб'ектам рэканструкцыі стануць цепласеткі ў мікрараёне Ціраспаль: тут правядуць дэцэнтралізацыю цеплазабеспячэння прыватных жылых дамоў для скарачэння страт у сетках цеплазабеспячэння.
Тлумачачы, навошта такія меры, Артур Амосаў адзначыў: розніцу паміж аплатай насельніцтвам цеплаэнергіі і фактычным сабекоштам выпрацаваных гігакалорый прадпрыемствам цеплазабеспячэння кампенсуе дзяржава. І чым ніжэйшыя выдаткі на вытворчасць цяпла, тым меншая фінансавая нагрузка кладзецца на дзяржбюджэт. А значыць, больш сродкаў можна накіраваць на іншыя сферы.
"У замежных краінах насельніцтва пакрывае поўны кошт цеплавой энергіі. Пры гэтым кожны жыхар краіны ведае, за што плаціць, і імкнецца максімальна эканоміць, вылічваючы выніковую суму кожнай паслугі. У нас жа ў краіне не ўсе яшчэ задумваюцца аб дзяржвыдатках на сацыяльна значныя паслугі", - растлумачыў Артур Амосаў.
Ёсць вялікі сэнс задумацца аб спажыванні цяпла і вады і перагледзець свае звычкі ў побыце. Як мінімум пастарацца не марнаваць дарма лішнія кубаметры і навучыць гэтаму дзяцей. Бо ўсё пачынаецца з малога - сям'і, а потым адбіваецца і на краіне ў цэлым.