Нагетсы, шашлык, рэстаранная пада́ча стра́ваў: што змяні́лася ў меню́ шко́льнікаў Віце́бскай во́бласці
Перш за ўсё кіраўнік адной з самых "густанаселеных" гімназій горада, дзе вучацца больш за тысячу дзяцей, адзначыла, што новы праект прынёс у сістэму харчавання шмат станоўчых момантаў. Змяніўся час першага наведвання сталоў, якая разлічана на 145 месцаў: калі раней дзеці ўжо пасля другога ўрока ішлі на сняданак, то цяпер яны адразу ідуць на абед а 10.30.
"Да такога часу школьнікі ўжо паспяваюць прагаладацца, і з вялікім задавальненнем з'ядаюць тыя стравы, што цяпер прапануюць у сталоўцы, асабліва навінкі. За першы месяц наша двухтыднёвае меню ўжо двойчы змянілася, і мы бачым, якія станоўчыя змены прынёс пілотны праект. Пэўныя арганізацыйныя цяжкасці ў перабудове графіка работнікаў харчаблока і дзяжурных - як дзяцей, так і дарослых - мы пераадолелі, так што працягваем працаваць па новай сістэме і глядзець, якія карэкціроўкі патрэбны", - распавяла Ларыса Леўковіч.
Салаты са свежай агародніны, курыны шашлык, нагетсы з птушкі, катлеты з сырам, фрыкадэлькі з арыгінальным соусам - гэта толькі некаторыя з навінак, што прыйшліся гімназістам па густу. І ўсё ж кансерватыўныя кулінарныя прыхільнасці даюць аб сабе ведаць. Дагэтуль у пашане ў дзяцей усіх узростаў бульбяное пюрэ, якое не могуць пакуль выцесніць нават печаныя бульбяныя долькі з сырам.
Як адзначыла дырэктар гімназіі, рабяты асабліва цэняць, што іх меркаванне ўлічваюць пры складанні меню. Перад пачаткам праекта ва ўстанове адукацыі правялі анкетаванне, каб вызначыць, якія стравы хлопчыкі і дзяўчынкі аддалі б перавагу на абеды. У якасці абавязковага пункта рабяты выбралі агароднінныя салаты, якія цяпер уваходзяць у асноўны рацыён і падаюцца амаль кожны дзень.
Стандартны абед у школьнікаў цяпер выглядае так: салат, гарачая страва, напой. Нярэдка да гэтага дадаецца дэсерт у выглядзе зефіру, мармеладу, булачкі. "Больш за ўсё нашы рабяты аддаюць перавагу сокам, да ўзвараў ставяцца больш халаднавата. У цэлым мы не прыдумляем нічога кардынальна новага, а вар'іруем рэцэпты ў межах дапушчальнага рацыёну вучня. Ужо знаёмыя мясныя стравы дапаўняюцца новымі інгрэдыентамі. Напрыклад, дзецям прыйшліся даспадобы курыныя катлеты з сырам. З тварожнай запяканкай эксперыментуем так: падаем са смятанай, потым са згушчонкай, плануем увесці да яе яшчэ і шакаладны крэм. Калісьці ў гімназіі рыхтавалі бульбяную запяканку з мясам, мы разлічваем вярнуць гэту страву, змяняць і дапаўняць яе па меры магчымасці", - расказала Ларыса Леўковіч.
Спачатку дзеці пакідалі свае водгукі аб новым меню, і адміністрацыя школы падводзіла вынікі штотыдзень, каб вызначыць, што прыйшлося гімназістам па густу больш за ўсё. Ацанілі юныя віцябляне і новую сервіроўку страў, якая стала больш нагадваць падачу ў рэстаране - на талерцы побач з катлеткай і пюрэшкай прыгожа раскладваюць нарэзаныя тонкімі кружочкамі агуркі. Так бы мовіць, і страўніку, і вачам прыемна.
Калі раней навучэнцы малодшых класаў пакідалі палову порцыі, то цяпер іх апетыту застаецца толькі пазайздросціць. Нягледзячы на тое, што стравы ў цэлым відазмяніліся не кардынальна, амаль усе хлопчыкі і дзяўчынкі ўступілі ў "таварыства чыстых талерак".
Другакласніца Сафія Літвін расказала, што меню ў сталоўцы стала лепш. "Мне падабаюцца катлеты, яны сталі яшчэ смачнейшымі, спадабаўся салат з кукурузы, раней такога не было. Яшчэ з'явілася шмат дэсертаў - ёгурты, булачкі. Асабліва булачкі смачныя", - падзялілася дзяўчынка.
Яе старэйшыя таварышы лічаць, што школьныя абеды значна палепшыліся і сталі больш гарманічныя. "Цяперашняе меню мне падабаецца значна больш, чым да эксперыменту, яно стала разнастайней. Мы ўжо месяц харчуемся па ім, і за гэты час, наколькі я памятаю, стравы паўтараліся ўсяго адзін раз. Гэтага ўсе школьнікі вельмі даўно чакалі, нас кожны дзень у сталоўцы, можна сказаць, чакае сюрпрыз. Мне падабаецца, як цяпер спалучаюцца стравы. Да гарачага добра падыходзяць салаты, сокі", - лічыць сямікласніца Авіва Рагальнікава.
Як аказалася, сямейныя кулінарныя звычаі толькі часткова ўплываюць на перавагі школьнікаў. Многія рабяты сапсаваны фастфудам, напіханым узмацняльнікамі смаку і рознымі дадаткамі. Правільнаму харчаванню з такімі "канкурэнтамі" змагацца няпроста. Вось і даводзіцца пераймаць некаторыя пункты меню аб'ектаў хуткага харчавання, ператвараючы іх пад дапушчальныя спосабы прыгатавання. Так, усім вядомыя нагетсы ў школьным харчаблоку не абсмажваюцца ў фрыцюры, а праходзяць шчадлівую тэрмаапрацоўку.
"Мне вельмі спадабаўся зменены рацыён. Вельмі класныя курыныя нагетсы, катлеты па новых рэцэптах. Калі мы праходзілі анкетаванне перад пачаткам праекта, то я галасаваў за салаты. Яны ўсе смачныя, асабліва мне спадабаўся з квашанай капустай, выдатна, што іх падаюць рэгулярна. Спадзяюся, што такая разнастайнасць захаваецца. Што да страў, якія я б пакінуў у рацыёне, то галасую за шашлык з курыцы, гатовы есці яго хоць кожны дзень", - распавёў вучань 9-га класа Мікіта Суслаў.
Смачныя навінкі з'явіліся не толькі на абедзенных сталах у гімназістаў, але і ў асартыменце школьнага буфета. Дзевяцікласнік звярнуў увагу на гатовыя малочныя кактэйлі, якіх раней не было. Ды і ў цэлым выбар здаровых перакусаў стаў багацейшы. Малады чалавек прызнаўся, што раней ён меў намер адмовіцца ад харчавання ў гімназіі, але цяпер усе стравы яму падабаюцца, і ён будзе абедаць у сталоўцы кожны навучальны дзень.
Усе рабяты распавялі, што дзеляцца з бацькамі тым, якія навінкі ў школьнай сталоўцы ім удалося паспрабаваць. Мамы і таты рады таму, што дзеці цяпер сытыя і задаволеныя.
Ларыса Леўковіч падкрэсліла, што ў цэлым рабяты задаволены новым рэжымам харчавання і асартыментам у сталоўцы, абноўленыя стравы ідуць на ўра, а работнікі харчаблока працягваюць адсочваць, што з рацыёну хлопчыкі і дзяўчынкі не вельмі любяць - такія кампаненты меню ў далейшым паспрабуюць выключыць. Таксама яна адзначыла, што аб ходзе праекта педагогі распавядаюць бацькам вучняў на кожным сходзе. А яшчэ ў гімназіі плануюць арганізаваць дэгустацыю новых страў для дарослых, каб тыя пераканаліся, наколькі змяніліся дзіцячыя абеды, і каб параўнаць водгукі старэйшага і малодшага пакаленняў.
Пілотны праект дапамог выявіць і асноўную кулінарную праблему школьнікаў - гэта рыба. Маладыя жыхары Віцебска, напрыклад, да гэтага крыніцы карысных вітамінаў і мінералаў ставяцца больш чым халаднавата. Каб некалькі заглушыць характэрны прысмак, кухары гімназіі дадаюць у рыбныя тэфтэлі і катлеты кураціну або свініну. Дырэктар установы адукацыі адзначыла, што над гэтым пытаннем будуць працаваць, бо ў тыдні павінен быць хаця б адзін рыбны дзень.
Аказалася, што такая сітуацыя характэрная і для іншых школ, якія ўдзельнічаюць у пілотным праекце, прычым па ўсёй краіне. Спецыялісты галоўнага ўпраўлення па адукацыі Віцебскага аблвыканкама маюць зносіны са сваімі калегамі з іншых рэгіёнаў, і ўсе заўважаюць, што рыба не ў пашане ў падрастаючага пакалення. Між тым для арганізма, які расце, гэты прадукт з'яўляецца неабходным для гарманічнага развіцця.
У іншых удзельнікаў пілотнага праекта ў Віцебскай вобласці - у Гарадоцкай СШ №2 і ў Дабрамыслінскай СШ Лёзненскага раёна - перабудова сістэмы харчавання ішла практычна па той жа схеме.
У залежнасці ад знаходжання дзяцей ва ўстанове адукацыі, тут падаюць абед і падвячорак, як у Гарадку, або другі гарачы сняданак і абед – як у Дабрамыслях. За рэакцыяй на новае меню тут пільна сачылі з першых тыдняў усе, хто задзейнічаны ў праекце. Непапулярныя стравы стараліся выключаць з асартыменту і мяняць іх на новыя альбо змяняць рэцэптуру.
Тэхнолагі Цэнтраў па забеспячэнні Лёзненскага і Гарадоцкага райвыканкамаў, ААТ "Вітміл" у Віцебску распрацавалі для пілотнага праекта 60 тэхналагічных карт на новыя фірмовыя стравы, 47 з іх увайшлі ў двухтыднёвыя рацыёны школьнікаў. З пачатку рэалізацыі праекта прыкладныя меню адкарэкціравалі з улікам смакавых пераваг дзяцей. Па назіраннях спецыялістаў, першыя стравы ў школьнай сталоўцы дастаткова падаваць два разы на тыдзень, для малодшых школьнікаў можна паменшыць порцыю агародніннага салаты, каб хлопчыкі і дзяўчынкі з'ядалі яго цалкам, а за кошт гэтага дадаць у абедзеннае меню садавіну або дэсерты.
З 1 лютага двухтыднёвыя рацыёны харчавання перагледзяць, выключаць менш запатрабаваныя стравы і дададуць новыя фірмовыя распрацоўкі. У цэлым, як адзначылі спецыялісты, якія курыруюць гэты праект, будзе сфарміраваны пэўны шкілет са страў для меню, які можна будзе выкарыстоўваць як базу для эксперыментаў. Напрыклад, звыклыя тэфтэлі будуць падаваць не са знаёмым усім соусам, а запячонымі пад сырнай шапачкай.
Спецыялісты паўночнага рэгіёна - распрацоўшчыкі рацыёну і складальнікі меню, кухары, прадстаўнікі адміністрацый школ - гатовыя дзяліцца са сваімі калегамі з іншых раёнаў і абласцей атрыманым у ходзе дадзенага праекта вопытам з усімі нюансамі, пачынаючы ад гарманічнага спалучэння бялкоў, тлушчаў і вугляводаў да неабходнага аснашчэння школьнага харчаблока.
"БЕЛТА"