Прафілактыка і дапамога пры ігравой залежнасці
У апошні час праблема залежнасці ад азартных гульняў (лудаманія) набыла выключна важнае значэнне ў сувязі з усюдыісным распаўсюджваннем грашовых гульнявых аўтаматаў, адкрыццём мноства казіно, а таксама букмекерскіх кантор (у тым ліку анлайн). Усе яны прыгожа аформлены, што спрыяе ўзмацненню эфекту лёгкай магчымасці выйгрышу за кароткі час і пастаяннаму жаданню адыграцца і выйграць больш.
Асаблівасці развіцця лудаманіі.
Лудаманія пачынаецца так: чалавек проста хоча развеяцца, выпрабаваць удачу, справіцца са стрэсам, пацешыцца з сябрамі, як у кіно - паставіць на чорнае. А затым, некаторыя людзі, схільныя да развіцця залежнасці, трапляюць у гарманальную пастку. Адрэналін, дофамін і іншыя нейрамедыятары, якія выпрацоўваюцца мозгам падчас гульні і ў момант выйгрышу, даюць настолькі моцныя адчуванні, што гулец вяртаецца за імі зноў і зноў.
Праблема ўсугубляецца тым, што ў працэсе гульні ў шэрагу выпадкаў узнікаюць расслабленне, зняцце эмацыйнага напружання, адцягненне ад непрыемных праблем і гульня разглядаецца як прыемнае баўленне часу. На аснове гэтага механізму паступова наступае ўцягванне і развіваецца гульнявая залежнасць.
Віды гульнявой залежнасці.
Існуе некалькі відаў гульнявой залежнасці:
ад казіно
ад казіно анлайн
ад гульнявых аўтаматаў
ад гульнявых аўтаматаў анлайн
ад ставак на спорт, у тым ліку анлайн
ад картачных гульняў
ад азартных пагадненняў
Праявы гульнявой залежнасці.
Праявы залежнасці ад азартных гульняў падзелены на чатыры групы, усе яны ўсугубляюць адзін аднаго і ўтвараюць заганнае кола, з якога без дапамогі псіхолага не выбрацца:
- Псіхалогія. Чалавек увесь час знаходзіцца ў стрэсе, адчувае дэпрэсію, пры моцнай залежнасці яго пачынаюць наведваць думкі пра самагубства.
- Фізіялогія. Праблемы са сном, з апетытам, галаўныя і цягліцавыя болі, праблемы з сардэчна-сасудзістай сістэмай, часам да гульнявой залежнасці дадаецца алкагалізм, харчовыя парушэнні.
Стадыі развіцця гульнявой залежнасці.
Стадыя выйгрышу. Адчуўшы смак поспеху і выйгрышу, іграман трапляе ў гарманальную пятлю. Ён хоча выпрабаваць эйфарыю зноў і зноў - механізм фарміравання залежнасці запушчаны. Менавіта цяпер лягчэй за ўсё дапамагчы хвораму, але менавіта на гэтай стадыі ніхто і не думае пра надыходзячую бяду.
Стадыя прайграшу. Паколькі пастаянна выйграваць немагчыма, а адзіны пераможца - казіно, іграман пачынае прайграваць усё часцей і ўсё большыя сумы. Імкнучыся атыграцца, чалавек пачынае займаць грошы дзе толькі гэта магчыма: ён бярэ крэдыты, адносіць рэчы ў ламбард, прыбягае да мікрапазык. Іншыя тэмы адыходзяць на другі план, галоўным становіцца працэс гульні і надзея атыграцца. Ён спрабуе не толькі вярнуць грошы, але адчуць зноў тое пачуццё трыумфу і эйфарыі пры выйгрышы, але яно блякне і выслізгвае ад яго.
Стадыя неразважлівасці. На гэтай стадыі ні грошай, ні цесных сувязяў у іграмана ўжо не застаецца. Усё, што перашкаджае яму гуляць, становіцца абсалютным злом. На гэтым этапе ён нават можа забіць, каб здабыць грошы на гульню. Зрэдку яго могуць наведваць думкі спыніцца і завязаць, але нават калі ён і паспрабуе змагацца — пратрымацца без гульні даўжэй пары дзён ён не ў стане.
Стадыя адчаю. Гэта тупік для іграмана. Ён расчараваны ў гульні, ён усведамляе, што яна губіць яго, але спыніцца не здольны. Залежны знаходзіцца ў дэпрэсіі і адчаі, нямала ён пакутуе ад супутніх захворванняў - алкагалізму або наркаманіі. Яго наведваюць думкі аб самагубстве, і па статыстыцы, для іграмана - гэта часта выбіраемы спосаб пакласці канец цязе раз і назаўжды. Цяпер хворы можа і гатовы лячыцца, але дапамагчы яму вельмі складана.
Прафілактыка і дапамога пры ігральнай залежнасці.
Іграманiя мае пад сабой магутную псіхічна-біяхімічную аснову, і гэта азначае, што вылечыцца самастойна практычна немагчыма. Пытанне: як пазбавіцца ад лудаманіі з усёй відавочнасцю ўстае перад самім іграманам толькі на чацвёртай стадыі хваробы. Да гэтага прызнанне залежнасці ўсяляк адмаўляецца.
Таму першым і самым важным крокам на шляху да выздараўлення будзе прызнанне наяўнасці праблемы – ігральнай залежнасці. Часта для гэтага давядзецца правесці некалькі гутарак са спецыялістам урачом - псіхатэрапеўтам.
Гэтыя пытанні, распрацаваныя навукоўцамі па праблемах лудаманіі, прызначаны любому, хто можа мець праблемы ў гэтай галіне і закліканы дапамагчы чалавеку вырашыць для сябе, ці з'яўляецца ён паталагічным гульцом.
- Ці прапускалі вы працу ці вучобу, каб пагуляць у азартныя гульні?
- Ці прыносілі азартныя гульні вам калі-небудзь няшчасце?
- Ці ўплывалі азартныя гульні калі-небудзь дрэнна на вашу рэпутацыю? Ці адчувалі вы калі-небудзь раскаянне пасля гульні?
- Ці гулялі вы для таго, каб расплаціцца з даўгамі?
- Ці памяншалі азартныя гульні вашы амбіцыі?
- Ці адчувалі вы пасля прайгравання, што трэба вярнуцца і як мага хутчэй адгуляцца?
- Ці мелі вы пасля выйгрышу цвёрдае перакананне, што трэба вярнуцца і гуляць яшчэ больш?
- Ці часта вы гуляеце, пакуль не прайграеце ўсё?
- Ці бралі вы калі-небудзь у доўг, каб гуляць у азартныя гульні?
- Ці даводзілася вам прадаваць нешта, каб гуляць?
- Ці існуе для вас паняцце грошы для гульні, якія вы выкарыстоўваеце толькі для азартных гульняў?
- Ці прычынілі азартныя гульні адчутную фінансавую шкоду вам ці вашай сям'і?
- Ці гулялі вы калі-небудзь даўжэй, чым планавалі?
- Ці гулялі вы калі-небудзь, каб забыцца пра непрыемнасці?
- Ці парушалі вы калі-небудзь закон, каб мець грошы на гульню?
- Ці пакутавалі вы ад бессані з-за думак пра азартныя гульні?
- Ці ствараюць праблемы, расчараванні ці засмучэнні ў вас жаданне ўцячы ад усяго гэтага і гуляць?
Калі вы адказалі станоўча на сем і больш пытанняў, вам рэкамендавана звярнуцца да спецыяліста. Ён зможа ўжо больш дакладна вызначыць вашу схільнасць да лудаманіі і дапаможа вырашыць вашу сітуацыю.
Ва ўсіх арганізацыях аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, якія аказваюць псіхіятрычную (наркалагічную) дапамогу насельніцтву, функцыянуюць «тэлефоны даверу», па якіх кругласутачна таксама аказваецца кансультатыўная псіхалагічная дапамога асобам, якія пакутуюць паталагічным цягай да азартных гульняў, і іх сваякам.
На базе дзяржаўнай установы «Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр псіхічнага здароўя», а таксама ва ўсіх арганізацыях аховы здароўя рэспублікі арганізавана аказанне псіхіятрычнай (наркалагічнай), псіхалагічнай, псіхатэрапеўтычнай, у тым ліку ананімнай дапамогі асобам, якія пакутуюць гульнявой залежнасцю, а таксама сем'ям, у якіх адзін з членаў сям'і пакутуе паталагічным цягай да азартных гульняў. Медыцынская і псіхалагічная дапамога аказваецца ў стацыянарных і амбулаторных умовах, а таксама ў аддзяленнях дзённага знаходжання, дзе прызначаюцца лекавыя сродкі, праводзіцца псіхатэрапія гульнявой залежнасці, спецыялізаваныя групавыя псіхакарэкцыйныя заняткі.