Аб маладых спецыялістах

Скончыўся чарговы навучальны год. Шматлікія выпускнікі вучэбных устаноў сталі «маладымі спецыялістамі» і ў іх пачаўся новы этап у жыцці, звязаны з пачаткам працоўнай дзейнасці.

Маладымі спецыялістамі прызнаюцца асобы, якія атрымалі прафесійна-тэхнічную, сярэднюю спецыяльную або вышэйшую адукацыю першай і другой ступені ў дзяржаўнай установе адукацыі ў дзённай форме атрымання адукацыі за кошт сродкаў рэспубліканскага і (або) мясцовых бюджэтаў, накіраваныя на працу па размеркаванні.

Выпускнікі, якім месца працы прадастаўлена шляхам размеркавання, якія атрымалі сярэднюю спецыяльную адукацыю, вышэйшую адукацыю абавязаны адпрацаваць 2 гады; якія атрымалі прафесійна-тэхнічную адукацыю 1 год.

Маладыя спецыялісты, якія не адпрацавалі ўстаноўлены тэрмін, абавязаны пакрыць у рэспубліканскі і (або) мясцовы бюджэты сродкі, затрачаныя дзяржавай на іх падрыхтоўку.

Для пакрыцця сродкаў у добраахвотным парадку выпускнік, які не прыступіў да працы па размеркаванні, або прыступіў да такой працы, але ў далейшым прыняў ужо на працягу тэрміну размеркавання рашэнне аб яе спыненні і скасаваў працоўныя адносіны з наймальнікам, павінен звярнуцца ў установу адукацыі за разлікам сумы затрачаных сродкаў.

Установа адукацыі пры наяўнасці звестак аб тым, што малады спецыяліст не прыступіў да працы па накіраванні або звольніўся да заканчэння тэрміну абавязковай адпрацоўкі, прымае рашэнне аб пакрыцці затрачаных сродкаў, якое афармляецца загадам кіраўніка. Копія загаду і разлік сумы сродкаў, якія падлягаюць спагнанню ў бюджэт, накіроўваюцца выпускніку з паведамленнем аб неабходнасці іх пакрыцця ў добраахвотным парадку ў шасцімесячны тэрмін. Па заканчэнні названага тэрміну пры адсутнасці добраахвотнага пакрыцця сродкаў установа адукацыі звяртаецца з адпаведным іскам у суд.

Парадак пакрыцця сродкаў можа быць як добраахвотным, так і прымусовым у судовым парадку.

Як правіла, памер сродкаў, затрачаных на навучанне, з'яўляецца значным.

Напрыклад, С. навучалася ў дзяржаўным прафесійным ліцэі з 01.09.2019 па 30.06.2020.

Пасля заканчэння навучальнай установы яна атрымала кваліфікацыю аператар сувязі, прадавец і была размеркавана на працу, тэрмін якой па размеркаванні складаў 12 месяцаў. Прыступіць да працоўнай дзейнасці С. павінна была 01.08.2020. Аднак на працу па размеркаванні не прыбыла, устаноўлены заканадаўствам тэрмін не адпрацавала. Рашэннем суда па іску ўстановы адукацыі з С. спагнана 5177 рублёў у кошт пакрыцця сродкаў, затрачаных на яе навучанне.

Што тычыцца падстаў вызвалення выпускнікоў ад пакрыцця сродкаў, затрачаных дзяржавай на іх падрыхтоўку, то яны вызначаны ў артыкуле 88 Кодэкса аб адукацыі. У прыватнасці, у пункце 2 названага артыкула да такіх асоб аднесены дзеці-сіроты і дзеці, якія засталіся без апекі бацькоў, што не адпрацавалі ўстаноўлены тэрмін абавязковай працы, ва ўзросце ад 18 да 23 гадоў, дзеці-інваліды ва ўзросце да 18 гадоў, інваліды I або II групы, пры немагчымасці прадастаўлення шляхам пераразмеркавання, наступнага накіравання на працу новага месца працы з улікам стану іх здароўя па месцы жыхарства бацькоў, мужа (жонкі) або з іх згоды іншага наяўнай месца працы; асобы, якія маюць медыцынскія супрацьпаказанні да працы па атрыманай спецыяльнасці, і іншыя.

Згодна з пунктам 3 артыкула 88 ад пакрыцця сродкаў таксама вызваляюцца маладыя спецыялісты, якія працавалі па размеркаванні (пераразмеркаванні), працоўны дагавор з якімі скасаваны ў сувязі з ліквідацыяй арганізацыі, спыненнем дзейнасці індывідуальнага прадпрымальніка, скарачэннем колькасці або штата

работнікаў (пункт 1 артыкула 42 Працоўнага кодэкса (далей – ПК)), парушэннем наймальнікам закана­даўства аб працы, калектыўнага або працоўнага дагавора (артыкул 41 ПК), неадпаведнасцю работніка займаемай пасадзе або выконваемай рабоце з-за стану здароўя, які перашкаджае працягу дадзенай работы (пункт 2 артыкула 42 ПК) і іншыя.

У пункце 4 артыкула 88 у якасці падставы для вызвалення ад пакрыцця сродкаў, затрачаных дзяржавай на падрыхтоўку, пазначаны прызыў выпускніка на ваенную службу ў Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь, іншыя войскі і воінскія фарміраванні Рэспублікі Беларусь і звальненне з яе.

Напрыклад, П. з 01.09.2015 па 29.06.2018 навучаўся ў каледжы, пасля заканчэння якога быў размеркаваны на працу ў сельскагаспадарчае прадпрыемства. Аднак да працоўнай дзейнасці не прыступіў.

Рашэннем суда па іску ўстановы адукацыі з П. былі спагнаны сродкі за навучанне ў суме 8 540 рублёў.

 Аднак, згодна з наяўнай інфармацыяй вайсковай часці, з 18.11.2019 П. прызваны на тэрміновую ваенную службу, якую праходзіць і ў цяперашні час.

З улікам гэтых акалічнасцей па пратэсце пракурора рашэнне суда было адменена, у задавальненні заяўленых патрабаванняў установе адукацыі адмоўлена.

Пракурор аддзела па наглядзе
за адпаведнасцю закону судовых
пастаноў па грамадзянскіх справах
пракуратуры вобласці
Ірына Таўтын