Аб узнагароджанні сродкаў за навучанне

У адпаведнасці са арт. 2 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адукацыі (далей – Кодэкс аб адукацыі) адным з асноўных напрамкаў дзяржаўнай палітыкі ў сферы адукацыі з'яўляецца забеспячэнне правоў, свабод і законных інтарэсаў грамадзян у сферы адукацыі, у тым ліку права на атрыманне адукацыі як за кошт сродкаў рэспубліканскага і (або) мясцовых бюджэтаў, так і на платнай аснове.

Згодна са арт. 84 Кодэкса аб адукацыі выпускнікі, якім месца працы прадастаўлена шляхам размеркавання, обязаны адпрацаваць тэрміны абавязковай працы па размеркаванні.

Артыкулам 88 Кодэкса аб адукацыі прадугледжана пакрыццё ў рэспубліканскі і (або) мясцовыя бюджэты сродкаў, затрачаных дзяржавай на падрыхтоўку навуковага работніка вышэйшай кваліфікацыі за кошт сродкаў рэспубліканскага бюджэту, дагаворам аб мэтавай падрыхтоўцы спецыяліста (рабочага, служачага) і не адпрацаваўшыя ўстаноўлены тэрмін абавязковай працы

Атрымліваючы адукацыю за кошт дзяржавы, выпускнік па заканчэнні вучобы абавязаны адпрацаваць у таго наймальніка, да якога ўстанова адукацыі накіруе яго на працу. У выпадку адмовы ад такой адпрацоўкі выпускнік павінен пакрыць дзяржаве кошт свайго навучання.

Разам з тым асобная катэгорыя выпускнікоў вызваляецца ад пакрыцця сродкаў, затрачаных дзяржавай на іх падрыхтоўку. Напрыклад, такія як дзеці-сіроты і дзеці, якія засталіся без апекі бацькоў, дзеці-інваліды, асобы, якія маюць медыцынскія супрацьпаказанні да працы па атрыманай спецыяльнасці, цяжарныя жанчыны, асобы, якія маюць льготы ў адпаведнасці з артыкулам 18 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб сацыяльнай абароне грамадзян, пацярпелых ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых радыяцыйных аварый» і некаторыя іншыя. Таксама прадугледжаны выпадкі вызвалення выпускнікоў, якія працуюць па размеркаванні, ад пакрыцця сродкаў, калі працоўны дагавор з імі скасаваны ў

у сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы, калектыўнага або працоўнага дагавора (артыкул 41ТК), пры немагчымасці прадастаўлення ім новага месца працы шляхам пераразмеркавання, наступнага накіравання на працу і г.д.

Патрабаванні аб неабходнасці ўтрымлівання сродкаў, затрачаных на навучанне, распаўсюджваюцца і на асоб, якія навучаліся або атрымалі адукацыю па спецыяльнасцях для органаў унутраных спраў Рэспублікі Беларусь, Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь, органаў фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

Парадак утрымлівання сродкаў вызначаецца разліковым шляхам за ўвесь перыяд падрыхтоўкі выпускніка.

У некаторых выпадках асновы і парадак утрымлівання расходаў на навучанне прадугледжаны ў дагаворах на падрыхтоўку спецыялістаў, заключаемых паміж абітурыентамі, навучальнымі ўстановамі і наймальнікам.

Як правіла, па ўмовах такіх дагавораў, у выпадку іх датэрміновага скасавання без уважлівых прычын, узнікае неабходнасць утрымлівання сродкаў, затрачаных на навучанне, у поўным аб'ёме за ўвесь перыяд навучання. Адмова ад утрымлівання іх у добраахвотным парадку, цягне прад'яўленне ў суды да такіх асоб іскавых патрабаванняў.

Пракурорам вобласці ў інтарэсах дзяржавы аб утрымліванні ў бюджэт сродкаў, затрачаных на падрыхтоўку спецыялістаў для праваахоўных органаў, у 2018 годзе было прад'яўлена 4 іскі на агульную суму 41689,23 руб. Усе іскавыя заявы разгледжаны судамі вобласці і задаволены ў поўным аб'ёме. У бягучым годзе прад'яўлена 3 іскі на агульную суму 52903,87 руб.

Так, напрыклад, яшчэ ў 2010 годзе УУС Віцебскага аблвыканкама і УА «Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь» з В. быў заключаны кантракт на перыяд навучання і службы ў органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. Па заканчэнні вучобы В. працаўладкаваўся ў Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь. Тэрмін кантракту, па якім ён павінен быў

адпрацаваць, заканчваўся ў 2020 годзе. Аднак у 2018 годзе В. быў звольнены ў сувязі са здзяйсненнем правіны, якая стала падставай для датэрміновага скасавання кантракту. Рашэннем суда па іску пракурора вобласці з В. спагнаны сродкі ў памеры 19015, 59 руб.

Намеснік начальніка аддзела па наглядзе за
адпаведнасцю закону судовых
пастановаў па грамадзянскіх справах А.Сашчэка.