Аб абароне правоў грамадзян
У адпаведнасці з ч.1 арт. 636 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ГК) па дагаворы фінансавай арэнды (лізінгу) (далей - дагавор фінансавай арэнды) арандадаўца (лізінгадаўца), які з'яўляецца юрыдычнай асобай або індывідуальным прадпрымальнікам, абавязваецца набыць у ўласнасць пазначаную арандатарам (лізінгаатрымальнікам) маёмасць у вызначанага ім прадаўца (пастаўшчыка) і прадаставіць арандатару (лізінгаатрымальніку) гэту маёмасць, якая складае прадмет дагавора фінансавай арэнды, за плату ва часовае валоданне і карыстанне.
У адпаведнасці з падп. 1.3 Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25.02.2014 №99 «Аб пытаннях рэгулявання лізінгавай дзейнасці» лізінгавая дзейнасць - прадпрымальніцкая дзейнасць па набыцці лізінгадаўцам у ўласнасць маёмасці ў мэтах яго наступнага прадастаўлення за плату ва часовае валоданне і карыстанне юрыдычнай або фізічнай асобе (далей - лізінгаатрымальнік).
Праверкамі ўстаноўлена, што для атрымання пазыкі на нязначную суму грамадзянам прапаноўвалася заключыць дагавор куплі-продажу мабільных тэлефонаў, якія належаць ім, а затым дагавор лізінгу, згодна з якім гэты ж тэлефон ужо перадаваўся ў карыстанне яго ўладальніку, але ўжо з аплатай лізінгавых плацяжоў у сумах, эквівалентных далярам. За пратэрміноўку плацяжоў устанаўліваліся санкцыі, не суразмерныя атрыманым сумам.
Напрыклад, грамадзянін К. меў намер атрымаць грошы ў доўг для асабістых патрэб, у сувязі з чым скарыстаўся прапановай Цэнтра крэдытавання АТL аб выдачы грошай пад самы нізкі працэнт. Для атрымання пазыкі звярнуўся ў рэгіянальны офіс ТАА «АўтаТрэйдЛізінг».
Супрацоўнікам фірмы былі аформлены ўсе неабходныя дакументы для атрымання 300 рублёў, якія ён падпісаў.
Так, згодна дагавору куплі-продажу, аформленаму нібыта у г. Брэсце, К. прадаў ТАА «Тэхнагік» свой мабільны тэлефон за 300 рублёў. Пры гэтым К. не меў намеру прадаваць свой мабільны тэлефон, які раней быў набыты ім у ТАА «МТС» з растэрміноўкай плацяжу.
Далей па дагаворы аператыўнага лізінгу ТАА «АўтаТрэйдЛізінг» абавязваецца набыць у уласнасць выбраны Лізінгаатрымальнікам К. прадмет лізінгу, і перадаць Лізінгаатрымальніку К. яго ў часовае карыстанне, за што абавязваецца ажыццяўляць аплату лізінгавых плацяжоў у адпаведнасці з графікам плацяжоў і вярнуць прадмет лізінгу па заканчэнні 12 месяцаў, а таксама выконваць іншыя ўмовы, прадугледжаныя дагаворам. Пры гэтым згодна з дагаворам пасля выканання
Лізінгаатрымальнікам К. абавязкаў па сапраўдным дагаворы ў поўным аб'ёме права уласнасці на прадмет лізінгу застаецца ў Лізінгадаўцы.
Згодна з актам прыёму-перадачы прадмета лізінгу К. атрымаў у карыстанне свой жа тэлефон коштам 443,55 рублёў, што ў эквіваленце на момант заключэння дагавору па курсе Нацбанка складае 166,67 USD. Па графіку лізінгавых плацяжоў цана дагавору лізінгу склала 466,32 USD, якія падлягаюць аплаце на працягу 12 месяцаў, а пры ўмове аплаты датэрмінова на працягу 2 месяцаў - 197,90 USD.
Вярнуўшы атрыманыя 300 рублёў, грамадзянін К. спыніў далейшыя плацяжы, мяркуючы, што выканаў абавязкі па пазыцы. Аднак па ўмовах дагавору ён не аплаціў усю вартасць атрыманага тэлефона і лізінгавыя плацяжы, прывязаныя да курсу долара, у сувязі з чым яму былі выстаўлены санкцыі на суму 1800 рублёў.
У адпаведнасці з п.2 арт.171 ГК удаваная здзелка, гэта значыць здзелка, якая здзейснена з мэтай прыкрыць іншую здзелку, нікчэмная. Да здзелкі, якую бакі сапраўды мелі на ўвазе, з улікам сутнасці здзелкі прымяняюцца якія адносяцца да яе правілы.
Акалічнасці заключэння названых вышэй дагавораў куплі-продажу і аператыўнага лізінгу сведчаць аб тым, што дадзеныя здзелкі здзейснены з мэтай прыкрыць здзелку па пазыцы грашовых сродкаў.
Згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23.10.2019 №394 «Аб прадастаўленні і прыцягненні пазык» дзейнасць па прадастаўленні трох і больш пазык на працягу каляндарнага месяца аднаму або некалькім пазычальнікам у суме, якая не перавышае 15 000 базавых велічынь на аднаго пазычальніка на дзень заключэння дагавора (далей – мікрапазыка), прызнаецца мікрафінансавай дзейнасцю.
У той жа час ТАА «АўтоТрэйдЛізінг», не з'яўляючыся мікрафінансавай арганізацыяй, з парушэннем дзеючага заканадаўства прадаставіла мікрапазыку грамадзяніну пад выглядам перадачы маёмасці па дагаворы лізінгу.
У сілу часткі 1 артыкула 170 ГК здзелка, здзяйсненне якой забаронена заканадаўствам, нікчэмная. Згодна з часткай 3 артыкула 170 ГК пры наяўнасці намеру толькі ў аднаго з бакоў такой здзелкі ўсё атрыманае ім па здзелцы павінна быць вернута іншаму боку, а атрыманае апошнім альбо належнае яму ў пакрыццё выкананага спаганяецца ў даход Рэспублікі Беларусь.
Па іску пракурора Віцебскай вобласці рашэннем суда Маскоўскага раёна г.Мінска здзелкі, заключаныя паміж К., ТАА «Аўтагік» і ТАА «АўтоТрэйдЛізінг» прызнаны нікчэмнымі з прымяненнем наступстваў, устаноўленых ч.3 арт. 170 ГК.
Начальнік аддзела па наглядзе за адпаведнасцю закону судовых пастаноў па грамадзянскіх справах І.Н.Ціткова