Аб экстрэмізме

Тэрмін «экстрым» выкарыстоўваецца для абазначэння рэзка адметных ад нормы умоў, сітуацый, характару дзейнасці, стылю мыслення і ладу жыцця, сацыяльнай пазіцыі – па сутнасці, з'яўляецца адной з мадыфікацый класічнага паняцця экстрэмальнасць. З пункту гледжання права любая крымінальная падзея з'яўляецца экстрэмальнай і для грамадзян і для дзяржавы. У паліталогіі найбольш экстрэмальнымі сацыяльнымі з'явамі лічацца войны і рэвалюцыі.

Глабальная небяспека, найбольш рэзанансны від злачынства – гэта ўсё пра экстрэмізм.

Усе аўтары, якія пішуць і гавораць аб экстрэмізме, адзіныя у тым, што гэта крайнасць (экстрэмальнасць) у ацэнцы і дзеяннях асобы (групы людзей). Таксама, у паняцце экстрэмізму, можна ўключыць усе формы і праявы радыкалізму (усвядомленая і неўсвядомленая крайнасць ва поглядах і учынках пэўнага кола асоб) і, натуральна – тэрарызм.

Экстрэмізм – «крайне небяспечнае з'ява ў жыцці любога грамадства. Яно стварае пагрозу асновам канстытуцыйнага ладу, тэрытарыяльнай цэласнасці Рэспублікі Беларусь, стварэнне незаконных узброеных фарміраванняў, ажыццяўленне тэрарыстычнай дзейнасці, распальванне расавай, нацыянальнай або рэлігійнай варожасці або розні, вядзе да парушэння канстытуцыйных правоў і свабод чалавека і грамадзяніна». Экстрым, у даслоўным разуменні, ёсць крайняе праяўленне чаго-небудзь – дзеянняў, выказванняў, поглядаў і т.п. Такім чынам, экстрэмізм можа быць палітычным (ажыццяўленне палітыкі крайнімі метадамі), рэлігійным, эканамічным, сацыяльным і т.п.

Паняцце, дзеянні і з'явы, звязаныя са словамі «экстрым», «экстрэмізм», апроч значэння «крайні» выкарыстоўваюцца яшчэ і са значэннем «апошні», «надзвычайны».

Разам з тым этымалогія паняцця паказвае на сувязь з шэрагам блізкіх па зместавым сэнсе тэрмінаў. Так, нароўні з «экстрэмізмам» часта выкарыстоўваецца паняцце «экстрэмальнасць», якое адлюстроўвае падобную сістэму дзеянняў.

Варта таксама адзначыць, што паняцці «экстрэмізм» і «экстрэмальнасць» адбываецца ад аднаго лацінскага кораня extremus (край, канец). У адрозненні ад экстрэмальнасці, экстрэмізм заўсёды нясе з сабой асобаснаепачатак. Завастрае сітуацыю, даводзіць да крайнасці, да кардынальных супярэчнасцей, невырашальных мірнымі спосабамі канфліктаў, калі экстрэмальнасць адрознівае стыхійны характар (актыўнасць чалавека, знешняга асяроддзя – стыхійныя бедствы, прыродныя катаклізмы і г.п.). Акрамя таго, экстрэмальнасць – гэта не заўсёды крызіс ці канфлікт.

Экстрэмісты, займаючы агрэсіўную пазіцыю ў грамадстве, пераступаюць мяжу дазволенага мараллю і законам. Экстрэмалы – неардынарныя асобы, схільныя да рызыкоўных сітуацый, выпрабаванняў максімальных чалавечых магчымасцей, якія імкнуцца пераадолець крытычныя і мяжовыя перашкоды.

Такім чынам, «экстрым» і «экстрэмізм» – гэта два шляхі ажыццяўлення дзейнасці, напрамкі развіцця, спосабы рэалізацыі, аднак, часцяком, дзеля экстрэмальных адчуванняў (экстрыму) асобныя людзі (групы) здзяйсняюць дзеянні, часам нават не ўсведамляючы гэтага, якія падпадаюць пад крытэрыі экстрэмізму, за якія прадугледжана як адміністрацыйная, так і крымінальная адказнасць, у адрозненне ад, напрыклад, экстрэмальнай язды на любым транспарце у спецыяльна адведзеных для гэтага месцах, экстрэмальных відах спорту і г.п.

Старшы памочнік пракурора
Віцебскай вобласці па наглядзе
за выкананнем заканадаўства
аб дзяржаўнай бяспецы
Аляксей Лысакоў