Спыніце чапляцца

Шаленая хуткасць, вецер у твар, выкід адреналіну, уцёкі ад машыністаў і міліцыі, а рана ці позна — калецтва ці смерць. Вось так у некалькі словах можна апісаць захапленне зачэпераў — аматараў катацца на грамадскім транспарце нетрадыцыйным спосабам. Не ў салоне, а на падножцы ці даху. У некаторых краінах гэтая моладзевая субкультура набыла характар эпідэміі. Водзяцца такія “наезнікі” і ў нас. Хто ж яны?

Часцей за ўсё зачэперы (трэйнсерферы, трэйнхоперы) ездзяць паміж вагонамі метро ці на вагонах прыгарадных цягнікоў, радзей на тралейбусах ці трамваях. Свае подзвігі амаль заўсёды здымаюць на відэа, каб потым выкласці ў інтэрнэт.

Знайсці, а тым больш пагутарыць з зачэперамі няпроста. Нядзіўна — “наезнікі” дакладна ўсведамляюць, што сваімі дзеяннямі парушаюць адразу некалькі артыкулаў адміністрацыйнага кодэкса. А кожны няслушны крок пагражае і крымінальнай справай.

Зачэп чыгуначнага транспарту падпадае пад дзеянне артыкула 18.4 КоАП “Парушэнне правілаў карыстання сродкамі чыгуначнага транспарту, якое пагражае выключна штрафам ад 13,8 да 69 рублёў. Характэрна, што выкідванне смецця з акна цягніка ці курэнне ў тамбурах “каштуюць даражэй.

Зрэшты, не заўсёды небяспечныя гульні сыходзяць зачэперам з рук. Напрыклад, год таму трое школьнікаў на станцыі Лучоса ўзабраліся на дах цягніка і бегалі там на працягу ўсяго перагону. Праўда, экстрэмалы пралічыліся: схавацца ў бліжэйшым лесе ад суправаджаўшага састаў нарада міліцыі ім не ўдалося. У школьнікаў канфіскавалі відэакамеру. Там былі зняты ўсе папярэднія трукі. Так што зачэп на Лучосе быў далёка не першы ў “пасведчанні аб паслугах” гэтай віцебскай моладзі.

Намеснік начальніка Беларускай чыгункі Уладзімір Балахонаў кажа, што работнікі ведамства выдатна ведаюць пра рух трэйнсерфераў. Для барацьбы з імі створана цэлая сістэма. Напрыклад, лакаматыўныя брыгады рэгулярна аглядаюць цягнік, які ідзе. Падчас руху на крывых участках шляхоў “усе староннія на абшыўцы транспарту становяцца бачныя як на далоні. Выявіўшы “наезніка”, брыгада тут жа паведамляе пра яго дзяжурнаму па станцыі ці паяздным дыспетчару:

— Наогул, такое з'ява, як зацэпінг, у нашай краіне не мае шырокага распаўсюджвання. Тым не менш з пачатку года мы ўжо зарэгістравалі 7 падобных выпадкаў. Прычым у двух з іх размова ішла аб непаўналетніх.

Але гэта толькі тое, што выяўлена. Колькі ж “трукaчоў застаюцца незаўважанымі — дакладна невядома, але напэўна ў разы больш.

Гісторыя зацэпінгу налічвае не адно дзесяцігоддзе. Джэк Лондан у сваім рамане “Маленькая гаспадыня вялікага дома распавядаў, як двое хлапцоў збеглі з дому і падарожнічалі на таварных саставах. Адзін — разбіўся. З моманту апісваных падзей прайшло стагоддзе, а карцінка нібы скапіравана з нашых дзён. Праўда, ёсць адно істотнае адрозненне. Калі ў пачатку мінулага стагоддзя язда зайцам для моладзі была ледзь не адзінай магчымасцю вырвацца за межы роднага горада, то сёння гэта канчаткова ператварылася ў гультаяватае забаву, у той час як для атрымання чарговай дозы адрэналіну ёсць маса цалкам легальных і бяспечных спосабаў. Дык чаго дзеля?

Меркаванне

 Сяргей Ігумнаў, намеснік старшыні праўлення Беларускага таварыства псіхолагаў, прафесар кафедры псіхалогіі факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ:

— Па-першае, у псіхалогіі існуе папулярны напрамак, які вывучае імкненне да самаразбурэння. Яшчэ Зігмунд Фрэйд вылучаў інстынкт смерці, цягу да танатосу. Чым не тлумачэнне рызыкоўных паездак зацэпераў? Па-другое, ужо даказана, што з пакалення ў пакаленне назапашваецца патэнцыял агрэсіі. Толькі паглядзіце на расстрэлы мірных жыхароў у Амерыцы, тэрарыстычныя акты і так далей. Колькасць, частата інцыдэнтаў расце. Дасягаецца нейкая кропка кіпення, і прадвеснікам яе можна лічыць прытупленне ў моладзі інстынкту самазахавання, усё узрастаючая цяга да марнатраўнага рызыкі. Нарэшце, хоць я не асабліва прапагандую гэтую версію, на праблему зацэпераў і іншых экстрэмалаў можна зірнуць з пункту гледжання нейкай папуляцыйнай генетыкі. Іншымі словамі, тут у сілу ўступае натуральны адбор. Таму складана выказаць здагадку, якімі метадамі можна змагацца з парушальнікамі грамадскага

парадку. Банальна “надраць вушы падлетку — не дапаможа, час упушчаны. Я ўзяў бы на сябе адказнасць выказаць наступную прапанову: трэба ствараць міждзяржаўную праграму, накіраваную на вывучэнне феномена самаразбуральных, рызыкоўных паводзін моладзі. Неабходна супольная праца вядучых спецыялістаў у галіне псіхалогіі, псіхіятрыі, сацыялогіі, неабходна нават філасофскае асэнсаванне праблемы. На жаль, гэта характарыстыка нашага часу, якую нельга ігнараваць.

Памочнік Віцебскага транспартнага пракурора
Янчыленка Е.В.