Наступствы ўжывання наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў

Крымінальная адказнасць за незаконны абарот (выраб, перапрацоўка, набыццё, захоўванне, перавозка або перасылка) наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў альбо іх прэкурсораў або аналагаў прадугледжана арт.328 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь.

Законам ад 25.01.2015 года ў Крымінальны кодэкс уключаны арт.328², які прадугледжвае крымінальную адказнасць за ужыванне без прызначэння лекара наркатычных сродкаў або псіхатропных рэчываў у грамадскім месцы, альбо ўжыванне іх аналагаў у грамадскім месцы, а роўна з'яўленне ў грамадскім месцы ў стане, выкліканым ужываннем без прызначэння лекара наркатычных сродкаў або псіхатропных рэчываў альбо ўжываннем іх аналагаў, таксічных або іншых адурманьваючых рэчываў, што абражае чалавечую годнасць і грамадскую маральнасць, альбо знаходжанне на працоўным месцы ў працоўны час у стане, выкліканым ужываннем без прызначэння лекара наркатычных сродкаў або псіхатропных рэчываў альбо ўжываннем іх аналагаў, таксічных або іншых адурманьваючых рэчываў, учыненыя на працягу года пасля накладання адміністрацыйнага спагнання за такія ж парушэнні.

Крымінальны кодэкс не змяшчае пералік наркатычных, псіхатропных рэчываў, іх прэкурсораў і аналагаў, паколькі такіх сродкаў існуе велізарная мноства, і з кожным днём іх становіцца ўсё больш. Пералік наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў і іх прэкурсораў утрымліваецца ў пастанове Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 11.02.2015 №19 «Аб устанаўленні рэспубліканскага пераліку наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў і іх прэкурсораў, якія падлягаюць дзяржаўнаму кантролю ў Рэспубліцы Беларусь», які пастаянна абнаўляецца. Такім чынам, калі пэўнага рэчыва ў дадзеным спісе няма, — крымінальная адказнасць за яго абарот не наступае. У дачыненні да аналагаў Дэкрэтам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 6 ад 28.12.2014 г. «Аб неадкладных мерах па процідзеянні незаконнаму абароту наркотыкаў» уведзены наступны парадак абмежавання іх

незаконнага абароту. У Рэспубліцы Беларусь забараняецца абарот аналагаў наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў з нуля гадзін сутак, наступных за днём размяшчэння інфармацыі аб такіх хімічных рэчывах на афіцыйным сайце Міністэрства ўнутраных спраў у глабальнай камп'ютарнай сетцы Інтэрнэт.

Павышаную адказнасць крымінальны закон прадугледжвае за абарот наркатычных, псіхатропных рэчываў, іх прэкурсораў і аналагаў (далей – «наркатычных сродкаў») з мэтай збыту альбо уласна за збыт. Пры гэтым заканадавец тлумачыць, што аб наяўнасці мэты збыту ў дзеяннях асобы могуць сведчыць такія абставіны, як папярэдняя дамоўленасць аб пастаўцы наркатычных сродкаў, дача абавязацельства аплаціць аказаную паслугу наркатыкамі, значны аб'ём наркатычных сродкаў, набыццё гэтых сродкаў асобай, іх не ўжываючай. Пры гэтым не мае значэння, прызначаліся набытыя наркатычныя сродкі для збыту на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь або іншых дзяржаў (пастанова Пленума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 26 сакавіка 2003 г.

№1 «Аб судовай практыцы па справах аб злачынствах, звязаных з наркатычнымі сродкамі, псіхатропнымі рэчывамі, іх прэкурсорамі і аналагамі, моцнадзейнымі і ядавітымі рэчывамі ( арт. арт. 327-334 КК)»). Такім чынам, каб даказаць мэту збыту, органу крымінальнага праследавання неабавязкова даказваць сам факт збыту (шляхам правядзення кантрольных закупак і т.п.). Дастаткова даказаць наяўнасць вышэйназваных абставін. Прычым паняцце «значны аб'ём» ніяк колькасна не вызначана. Калі ў асобы канфіскавана шмат пакецікаў з наркатычным сродкам альбо вялікі аб'ём рэчыва, а тым больш, калі ў яго таксама канфіскаваны і аптэчныя вагі, — боку абароны практычна немагчыма даказаць суду, што ў дзеяннях асобы мэта збыту адсутнічала. Таксама заканадавец максімальна шырока тлумачыць паняцце «збыт». Пад збытам разумеецца як узнагародная, так і бязвыплатная перадача наркатычных сродкаў іншым асобам праз продаж, дарэння, абмен, аплату доўгу, дачу ў доўг,

увядзення ін'екцыі і іншым спосабам. Адзінае выключэнне заключаецца ў тым, што не можа кваліфікавацца як збыт ін'екцыя адной асобай іншай, калі наркотык належыць самім спажыўцу.

Калі ажыццяўляўся збыт альбо незаконны абарот з мэтай збыту асабліва небяспечных наркотычных сродкаў альбо збыт наркотычных сродкаў у буйным памеры, — крымінальная адказнасць наступае па ч.3 арт.328 Крымінальнага кодэкса, прадугледжана пакаранне ад 8 да 15 гадоў пазбаўлення волі. Спіс асабліва небяспечных наркотычных сродкаў змяшчаецца ў пастанове Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 11.02.2015 №19 (спіс №1). Буйны памер устаноўлены не для ўсіх наркатычных рэчываў. Пры гэтым для розных відаў наркатычных сродкаў колькасныя значэнні буйнога памеру істотна адрозніваюцца. Адпаведны пералік зацверджаны пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 24 лістапада 2000 г. № 1785 «Аб зацвярджэнні пераліку наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў, іх аналагаў, выяўляемых у незаконным абароце, з іх колькаснымі ацэнкамі».

Пытанне аб крымінальнай адказнасці за абарот курыльных сумесяў вырашаецца наступным чынам. Калі ў склад курыльнай сумесі ўваходзіць рэчыва, указанае ў рэспубліканскім пераліку, зацверджаным пастановай Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 11.02.2015 №19, альбо аналог наркотычнага сродку, апублікаваны на сайце МУС Рэспублікі Беларусь, — мае месца незаконны абарот наркатычных сродкаў. Тут важна ўлічваць, што калі на момант абароту курыльнай сумесі якія змяшчаюцца ў ёй рэчывы не ўваходзілі ў Рэспубліканскі пералік і не былі апублікаваны на сайце МУС Рэспублікі Беларусь, а пазней былі ў яго ўнесены – крымінальная адказнасць асобы не наступае, паколькі крымінальны закон не мае зваротнай сілы. Напрыклад, у студзені 2015 года кур'ер перавёз курыльную сумесь ад прадаўца да пакупніка, а ў сакавіку 2015 года рэчыва, якое ўваходзіць у склад дадзенай курыльнай сумесі, было ўнесена ў Рэспубліканскі пералік альбо апублікавана на сайце МУС РБ. У дадзеным

у выпадку кур'ер не будзе прыцягнуты да крымінальнай адказнасці за перавозку наркатычных сродкаў. Аднак, калі асоба ў студзені 2015 года набыла курыльную сумесь, у якой не было наркатычных сродкаў, і захоўвала яе да сакавіка 2015 года, калі наркатычны сродак у ёй «з'явіўся», — мае месца захоўванне наркатычных сродкаў, паколькі адказнасць за захоўванне наркатычных сродкаў наступае незалежна ад працягласці захоўвання.

На практыцы сустракаюцца выпадкі, калі асоба з сяброўскіх меркаванняў жадае схаваць факт збыту ёй наркатычных сродкаў яго знаёмым і кажа пра тое, што сам, без ведама гэтага свайго знаёмага, узяў у яго наркотыкі і ўжыў. Такімі тлумачэннямі асоба істотна пагаршае сваё становішча, паколькі ў дадзеных дзеяннях асобы углядаецца склад «крадзяжу наркатычных сродкаў» (арт.327 КК).

Не варта забываць пра магчымасць пазбегнуць крымінальнай адказнасці за незаконны абарот наркотыкаў. Так, асоба, якая добраахвотна здала наркатычныя сродкі, псіхатропныя рэчывы, іх прэкурсоры або аналогі і актыўна спрыяла выяўленню або спыненню злачынства, звязанага з незаконным абаротам гэтых сродкаў, рэчываў, выкрыццю асоб, іх якія здзейснілі, выяўленню маёмасці, здабытай злачынным шляхам, вызваляецца ад крымінальнай адказнасці за дадзенае злачынства.

 

Памочнік Віцебскага транспартнага пракурора

Шэверноўская В.А.