Прававы лікбез: адказнасць не толькі крымінальная, але і грамадзянска-прававая

У сілу арт. 214 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь у уласнасці грамадзян і юрыдычных асоб можа знаходзіцца любое маёмасць, за выключэннем асобных яго відаў. Колькасць і кошт маёмасці, якое знаходзіцца ва ўласнасці грамадзян, не абмяжоўваюцца, акрамя выпадкаў, калі такія абмежаванні ўстаноўлены законам у інтарэсах нацыянальнай бяспекі, грамадскага парадку, абароны маральнасці, здароўя насельніцтва, правоў і свабод іншых асоб.

За апошнія гады барацьба з карупцыйнымі праявамі абвастрылася, выкрыты арганізаваныя крадзяжы, хабарніцтва, злоўжыванні службовым становішчам, у тым ліку з боку службовых асоб, якія займаюць высокія адказныя пасады. Новыя законы накіраваны на ўзмацненне дзяржаўнага і грамадскага кантролю за мерай працы і спажывання, удасканаленне адказнасці за зробленае. Разам з асноўным пакараннем, прадугледжаным нормамі Крымінальнага кодэкса, прымянялася таксама канфіскацыя маёмасці.  Законам Рэспублікі Беларусь ад 09.01.2019 г. унесены змены ў Крымінальны кодэкс, выключана пакаранне ў відзе канфіскацыі маёмасці. Гэтым жа Законам КК дапоўнены артыкулам 46-1 "Спецыяльная канфіскацыя", які вызначае, што пры здзяйсненні злачынства падлягае спецыяльнай канфіскацыі, гэта значыць прымусоваму бязвыплатнаму выманню ва ўласнасць дзяржавы, у прыватнасці, маёмасць, здабытае злачынным шляхам або набытае на сродкі, здабытыя злачынным шляхам; даход, атрыманы ад выкарыстання гэтага маёмасці.

Навелай беларускага заканадаўства з'яўляецца замацаванне ў  Законе Рэспублікі Беларусь ад 15.07.2015 "Аб барацьбе з карупцыяй" права на выманне маёмасці (спагнанне выдаткаў), кошт якога (памер якіх) перавышае даходы, атрыманыя з законных крыніц. Указаная грамадзянска-прававая адказнасць, як антыкарупцыйная мера, прадугледжана таксама нормамі грамадзянскага права. Гэтым жа Законам частка 2 артыкула 236 Грамадзянскага кодэкса дапоўнена пунктам 10, які прадугледжвае бязвыплатнае выманне маёмасці ў выпадках, прадугледжаных заканадаўчымі актамі ў сферы барацьбы з карупцыяй.

Згодна з арт.36 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб барацьбе з

«коррупцыяй» дзяржаўныя органы, іншыя арганізацыі, службовыя асобы, у якія (якім) дзяржаўныя службовыя асобы, якія займаюць адказнае становішча, асобы, якія паступілі на дзяржаўную службу шляхам абрання, іх муж (жонка), непаўналетнія дзеці, у тым ліку ўсыноўленыя (удачароныя), дарослыя блізкія сваякі, сумесна з імі пражываючыя і якія вядуць агульную гаспадарку, прадстаўляюць дэкларацыі аб даходах і маёмасці, а таксама падатковыя органы ажыццяўляюць кантроль за адпаведнасцю кошту маёмасці, што належыць названым асобам, якое падлягае абавязковаму дэклараванню, іншых панесеных выдаткаў даходам, заяўленым названымі асобамі у дэкларацыях аб даходах і маёмасці і звестак (тлумачэнняў) аб крыніцах і памерах даходаў, за кошт якіх набыта такое маёмасць і панесены іншыя выдаткі.

 У выпадках устанаўлення ў ходзе праверкі дэкларацый аб даходах і маёмасці службовых асоб, відавочнага перавышэння кошту маёмасці, што належыць ім, і іншых выдаткаў гэтых асоб за перыяд, калі службовыя асобы займалі адпаведныя пасады, але не больш чым за 10 гадоў, над даходамі, атрыманымі з законных крыніц, маёмасць і іншыя выдаткі на суму, якая відавочна перавышае пацверджаныя даходы, бязвыплатна канфіскуюцца (спаганяюцца) або спаганяецца кошт такога маёмасці ў даход дзяржавы на падставе рашэння суда па пазову пракурора. Пад відавочным перавышэннем кошту маёмасці і іншых выдаткаў над даходамі, атрыманымі з законных крыніц, разумеецца перавышэнне, якое складае не менш за 25% ад даходаў, атрыманых з законных крыніц.

Устанаўленне заканадаўцам грамадзянска-прававой адказнасці у выпадках, прадугледжаных часткай другой артыкула 36 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб барацьбе з карупцыяй», накіравана на ўзмацненне абароны дзяржавы і грамадства ад карупцыйных правапарушэнняў. Грамадзянска-прававая адказнасць носіць маёмасны характар і наступае незалежна ад прыцягнення парушальніка да іншых відаў адказнасці. 

Начальнік аддзела па наглядзе за
адпаведнасцю закону судовых
пастановаў па грамадзянскіх справах
пракуратуры вобласці
Ірына Ціткова