Прызнанне шлюбнага дагавора несапраўдным

Пленум Вярхоўнага Суда ў п. 11 пастановы ад 22 чэрвеня 2000 г. № 5 адзначыў, у прыватнасці, што ўмовы шлюбнага дагавора, якія ставяць аднаго з супругаў у надзвычай неспрыяльнае становішча або парушаюць інтарэсы непаўналетніх дзяцей, з'яўляюцца падставай для прызнання дагавора несапраўдным.

Шлюбны дагавор можа быць прызнаны судом несапраўдным (спрэчная здзелка) або з'яўляцца несапраўдным незалежна ад такога прызнання (нікчэмная здзелка). Шлюбны дагавор з'яўляецца нікчэмным, калі яго змест супярэчыць заканадаўству, у прыватнасці, калі ён накіраваны на ўсталяванне правоў і абавязкаў супругаў, забароненых шлюбна-сямейным або грамадзянскім заканадаўствам, калі ён носіць уяўны або удаваны характар.

Пры гэтым уяўным варта лічыць такі шлюбны дагавор, які заключаны дзеля выгляду, без намеру стварыць адпаведныя яму прававыя наступствы. Напрыклад, уяўным з'яўляецца шлюбны дагавор, заключаны выключна з мэтай прадухіліць зварот спагнання на тое ці іншае маёмасць, якое належыць абвінавачанаму, шляхам змены рэжыму сумеснай уласнасці, у выпадку ўзбуджэння крымінальнай справы за карыслівы злачынства, якое можа пацягнуць у выпадку асуджэння канфіскацыю маёмасці.

Шлюбны дагавор можа насіць удаваны характар, калі ён заключаецца з мэтай прыкрыць нейкую здзелку (некалькі здзелак), якую бакі сапраўды мелі на ўвазе. Напрыклад, з мэтай пазбегнуць выплаты падатку з даходу бакі шляхам шлюбнага дагавора і змены рэжыму ўласнасці на асобныя віды маёмасці прыкрылі дагавор куплі-продажу кватэры.

Пракуратурай таксама выкарыстоўваюцца грамадзянска-прававыя

сродкаў для абароны дзяржаўных інтарэсаў і прад'яўляюцца іскі аб прызнанні шлюбных дагавораў несапраўднымі.

Так, напрыклад, у іскавай заяве у суд Д. указала, што складалася ў зарэгістраваным шлюбе з Д., з якім заключыла шлюбны дагавор (праз 23 гады з моманту рэгістрацыі шлюбу). Па ўмовах дагавора кватэра адна з дзвюх кватэр і набытая ў шлюбе маёмасць пераходзіць у яе ўласнасць. У дачыненні да яе мужа была ўзбуджана крымінальная справа, па якой была зроблена вопіс яе кватэры і належнай ёй маёмасці. У судзе ісціца прасіла суд вызваліць дадзенае маёмасць ад арышту.

Пракурорам горада па справе былі заяўлены сустрэчныя іскавыя патрабаванні аб устанаўленні факта нікчэмнасці шлюбнага дагавора па падставах яго удаванасці, паколькі ён быў заключаны пасля ўзбуджэння ў дачыненні да Д. крымінальнай справы, з мэтай пазбегнуць магчымага звароту ўзыскання на належную яму маёмасць.

У іску аб прызнанні шлюбнага дагавора несапраўдным суд першай інстанцыі адмовіў, у сувязі з чым на рашэнне суда пракурорам быў прынесены касацыйны пратэст.

Віцебскі абласны суд, разглядаючы справу па другой інстанцыі, прыйшоў да высновы аб тым, што шлюбны дагавор паміж супругамі Д. быў заключаны толькі для выгляду, без намеру стварыць адпаведныя яму юрыдычныя наступствы, а таму ўказаная здзелка з'яўляецца нікчэмнай з моманту яе заключэння, адмяніў рашэнне суда першай інстанцыі і вынес новае, усталяваўшы факт нікчэмнасці шлюбнага дагавора.

Намеснік начальніка аддзела па наглядзе за
адпаведнасцю закону судовых
пастаноў па грамадзянскіх справах
саветнік юстыцыі Ала Сашчэка