Пракуратурай Віцебскай вобласці абагульнена судовая практыка і практыка пракурорскага нагляду па грамадзянскіх справах аб узнаўленні на працы

Аддзелам па наглядзе за адпаведнасцю закону судовых пастановаў па грамадзянскіх справах пракуратуры Віцебскай вобласці абагульнена судовая практыка і практыка пракурорскага нагляду па грамадзянскіх справах аб аднаўленні на працы.

Падставамі для звальнення па вывучаных справах з'яўляліся прагул без уважлівых прычын, пагадненне бакоў, заканчэнне тэрміну кантракту, адмова ад працягу працы ў сувязі са змяненнем істотных умоў працы, уступ прысуду ў законную сілу, незадавольняючы вынік папярэдняга выпрабавання і іншыя.

Аднаўленне на працы – гэта вяртанне работніку яго ранейшага прававога становішча, што існавала да звальнення.

         У адпаведнасці з артыкулам 241 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ПК) працоўныя спрэчкі па заявах работнікаў аб аднаўленні на працы незалежна ад падстаў спынення працоўнага дагавора аднесены да выключнай кампетэнцыі суда.

У ходзе абагульнення выяўлены выпадак, калі заява работніка аб аднаўленні на працы ў парушэнне дзеючага заканадаўства фактычна была разгледжана камісіяй па працоўных спрэчках.

З матэрыялаў грамадзянскай справы па іску М. да ЗАТ аб спагнанні кампенсацыі маральнай шкоды вынікае, што ісцец працавала ў адказчыка ў якасці інжынера. Зволена па Дэкрэце Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Аб узгадненні патрабаванняў да кіруючых кадраў і работнікаў арганізацыі» за грубае парушэнне працоўных абавязкаў, якое выразілася ў адмове ад выканання вуснага распараджэння дырэктара. Рашэннем камісіі па працоўных спрэчках філіяла М. рэкамендавана змяніць меру дысцыплінарнага спагнання са звальнення на вымову. Пасля гэтага загадам наймальніка яна адноўлена на працы, ёй выплачаны сярэдні заробак за час вымушанага прагулу.

У дадзеным выпадку камісія па працоўных спрэчках разгледзела працоўную спрэчку, якая не адносіцца да яе кампетэнцыі, пазначанай у артыкуле 236 ПК.

Артыкулам 242 ПК устаноўлены тэрміны, у якія работнікі могуць звярнуцца ў суд па справах аб звальненні: у месячны тэрмін з дня ўручэння копіі загаду аб звальненні або з дня выдачы працоўнай кніжкі

з запісам аб падставе спынення працоўнага дагавора альбо з дня адмовы ў выдачы або атрыманні ўказаных дакументаў. Пры пропуску па ўважлівых прычынах указаных тэрмінаў яны могуць быць адноўлены судом.

Напрыклад, рашэннем суда задаволены пазоў К. да ААТ аб аднаўленні на працы, спагнанні заработнай платы за час вымучанага прагулу.

Як устаноўлена, истец працаваў у ААТ вартаўніком. Пры гэтым з ім, як з асобай, абавязанай пакрываць расходы, затрачаныя дзяржавай на ўтрыманне дзяцей, быў заключаны працоўны дагавор тэрмінам дзеяння з 01.08.2017 да поўнага пакрыцця расходаў па ўтрыманні дзяцей.

У красавіку 2019 года К. зняты з уліку, як абавязаная асоба. Пасля гэтага працоўныя адносіны былі фактычна працягнуты, ні адзін з бакоў не запатрабаваў іх спынення, таму суд прызнаў дзеянне працоўнага дагавора працягнутым на нявызначаны тэрмін.

Праз месяц К. быў звольнены па пункце 2 артыкула 35 ТК ў сувязі з заканчэннем тэрміну дзеяння тэрміновага працоўнага дагавора. Будучы не згодным з загадам, ён у дзень звальнення па незнанні звярнуўся са скаргай не ў суд, а ў іншыя дзяржаўныя органы. Па атрыманні ад іх адказу адразу ж падаў іск у суд, пры гэтым прапусціў устаноўлены заканадаўствам тэрмін. Пры такіх абставінах прычына пропуску тэрміну на зварот з разглядам прызнана судом уважлівай, тэрмін адноўлены. Ацаніўшы прадстаўленыя доказы, суд прыйшоў да высновы аб незаконнасці звальнення К. і аднавіў яго на працы.

Як правіла, па справах аб аднаўленні на працы пазоўнікамі заяўляюцца спадарожныя патрабаванні аб спагнанні сярэдняга заробку за час вымучанага прагулу, кампенсацыі маральнай шкоды, а таксама іншыя патрабаванні маёмаснага характару.

Згодна з часткай 2 артыкула 243 ТК, калі суд палічыць немагчымым або не мэтазгодным аднаўленне работніка па прычынах, не звязаных з здзяйсненнем вінаватых дзеянняў работнікам, ён мае права прапанаваць і з згоды работніка ўскласці на наймальніка абавязак выплаціць работніку кампенсацыю ў памеры дзесяціразовага сярэднямесячнага заробку.

Напрыклад, у суд звярнулася Л. з пазовамаб устанаўленні факта працоўных адносін з ЧТУП, спагнанні невыплачанай заработнай платы, аднаўленні яе на працы, спагнанні сярэдняга заробку за час вымушанага прогулу, кампенсацыі маральнай шкоды.

Рашэннем суда ўстаноўлены факт працоўных адносін паміж ЧТУП і Л., якая працавала прадаўцом-касірам магазіна, звальненне апошняй прызнана незаконным. У іску аб аднаўленні на працы, спагнанні заработнай платы за час вымушанага прогулу адмоўлена ў сувязі з мэтазгоднасцю, бо пазоўніца працаўладкавалася на іншае прадпрыемства. З наймальніка ў карысць Л. спагнана ўзнагароджанне ў памеры дзесяціразовага сярэднямесячнага заробку, невыплачаная заработная плата і кампенсацыя маральнай шкоды.

Судовая калегія па грамадзянскіх справах Віцебскага абласнога суда пагадзілася з тым, што меў месца факт незаконнага звальнення Л., паколькі звальненне было праведзена без выдання загаду і ўказання падстаў звальнення. Разам з тым, высновы суда аб непрадстаўленні Л. на ранейшай працы з выплатай ёй дзесяціразовага сярэдняга заробку прызнаны не адпаведнымі фактычным абставінам справы, а адмова ў аднаўленні на працы супярэчыць патрабаванням закона.

З улікам таго, што ў адказчыка па штатным раскладзе меліся вакантныя пасады прадаўца-касіра, апеляцыйная інстанцыя аднавіла Л. на ранейшай працы са спагнаннем з адказчыка сярэдняга заробку за час вымушанага прагулу.

У адпаведнасці з ведамасным загадам удзел пракурора ў працэсе па справах аб аднаўленні на працы з'яўляецца абавязковым.

Задачай пракурора, які ўдзельнічае ў разглядзе спраў дадзенай катэгорыі, з'яўляецца абарона канстытуцыйнага права грамадзян на працу і садзейнічанне ажыццяўленню правасуддзя ва ўсіх судовых інстанцыях з мэтай вынясення законнага і абгрунтаванага рашэння.

Пры наяўнасці падстаў пракурорамі прымаюцца меры да апратэставання судовых рашэнняў, якія не адпавядаюць патрабаванням заканадаўства.

Напрыклад, па апеляцыйным пратэсце пракурора адменена рашэнне суда па іску Е., С. да асобнага структурнага падраздзялення Прадпрыемства аб аднаўленніна працы, спагнанні сярэдняга заробку за час вымушанага прогулу, грашовай кампенсацыі маральнай шкоды.

Па матэрыялах справы ўстаноўлена, што Е. і С.  звільнены па пункце 5 артыкула 42 ТК Рэспублікі Беларусь за здзяйсненне прагулаў без уважлівых прычын.

Згодна з п.3 арт.51 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь прадстаўніцтвы і філіялы не з'яўляюцца юрыдычнымі асобамі. Яны надзяюцца маёмасцю створанай іх юрыдычнай асобай і дзейнічаюць на падставе зацверджаных ім палажэнняў.

Адказчыкам па справе прыцягнута падраздзяленне, якое не з'яўляецца юрыдычнай асобай, а уяўляе сабой адасобленае структурнае падраздзяленне, выдзеленае на асобны баланс, што пацвярджаецца адпаведным палажэннем, зацверджаным загадам дырэктара Прадпрыемства. 

Само прадпрыемства ў якасці адказчыка па справе прыцягнута не было, у той час як рашэннем суда быў вырашаны пытанне аб правах і абавязках дадзенай юрыдычнай асобы. У сувязі з істотным парушэннем норм працэсуальнага права, якое не можа быць устранена ў парадку апеляцыйнага вядзення, судовай калегіяй Віцебскага абласнога суда па пратэсце пракурора ўказанае рашэнне суда адменена, справа накіравана на новае разгляд у суд першай інстанцыі.

Як сведчыць судовая статыстыка, у апошні час зменшылася колькасць звальненняў, прызнаных судамі незаконнымі, што сведчыць аб павышэнні прававой пісьменнасці наймальнікаў у гэтым пытанні. 

Пракурор аддзела па наглядзе
за адпаведнасцю закону судовых
пастановаў па грамадзянскіх справах
пракуратуры вобласці
Ірына Таўтын