Гісторыка-культурная спадчына Віцебскай вобласці

Гісторыка-культурная спадчына – гэта сукупнасць самых яркіх вынікаў і сведчанняў гістарычнага, культурнага і духоўнага развіцця народа Беларусі, увасобленае ў гісторыка-культурных каштоўнасцях (гэта значыць тых аб'ектах, якія ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей).

Ахова гісторыка-культурнай спадчыны – напрамак культурнай дзейнасці, які ўключае ў сябе сістэму арганізацыйна-прававых, эканамічных, матэрыяльна-тэхнічных, навуковых, інфармацыйных і іншых мер, накіраваных на выяўленне культурных каштоўнасцей, прыданне ім статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці, улік, захаванне, аднаўленне, утрыманне і выкарыстанне гісторыка-культурных каштоўнасцей, якое ажыццяўляецца з мэтай захавання і прымнажэння гісторыка-культурнай спадчыны і стварэння ўмоў для яе перадачы наступным пакаленням.

Усе гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь дзеляцца на матэрыяльныя і нематэрыяльныя. Да апошніх адносяцца звычаі, традыцыі, абрады, фальклор, мова і г.д.

У сваю чаргу матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці падзяляюцца на рухомыя (якія могуць быць перамешчаны без страты імі гістарычнага, мастацкага, навуковага або іншага значэння) і нерухомыя (перамяшчэнне якіх патрабуе ажыццяўлення складаных інжынерных мерапрыемстваў і вядзе да частковай або поўнай страты гістарычнага, мастацкага, навуковага або іншага значэння).

Артыкулам 83 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб культуры вызначаны віды матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей, да якіх адносяцца:

дакументальныя помнікі – акты дзяржаўных органаў, іншыя пісьмовыя, графічныя і аўдыёвізуальныя дакументы, у тым ліку старажытныя і іншыя рукапісы, архіўныя дакументы, рэдкія друкаваныя выданні;

запаведныя мясціны – тапаграфічна азначаныя зоны або ландшафты, створаныя чалавекам або чалавекам і прыродай;

помнікі археалогіі – археалагічныя аб'екты і археалагічныя артэфакты;

помнікі архітэктуры – капітальныя будынкі (будынкі, збудаванні), асобныя або аб'яднаныя ў комплексы і ансамблі, аб'екты народнага дойлідства, у склад якіх могуць уваходзіць звязаныя з названымі аб'ектамі творы выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога, садова-паркавага мастацтва;

помнікі гісторыі – капітальныя будынкі (будынкі, збудаванні), іншыя аб'екты, тэрыторыі, якія звязаны з найважнейшымі гістарычнымі падзеямі, развіццём грамадства і дзяржавы, міжнароднымі адносінамі, развіццём навукі і тэхнікі, культуры і побыту, палітычнымі, дзяржаўнымі, ваеннымі дзеячамі, дзеячамі навукі, літаратуры, культуры і мастацтва;

помнікі горадабудаўніцтва – забудова, планавальная структура забудовы або фрагменты планавальнай структуры забудовы населеных пунктаў з культурным пластом. Помнікі горадабудаўніцтва з'яўляюцца комплексамі гісторыка-культурных каштоўнасцей;

помнікі мастацтва – творы выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога і іншых відаў мастацтва.

Матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці дзеляцца на наступныя катэгорыі: -

катэгорыя «0» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць сусветнае значэнне і ўключаны або прапанаваны на ўключэнне ў Спіс сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны;

катэгорыя «1» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць міжнароднае значэнне;

катэгорыя «2» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць нацыянальнае значэнне;

катэгорыя «3» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць значэнне для асобнага рэгіёна Рэспублікі Беларусь;

без катэгорыі – матэрыяльныя культурныя каштоўнасці, якія ўваходзяць у склад комплексу, ансамбля, камплекта, калекцыі матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей, але якім асобна не нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.

У Рэспубліцы Беларусь культурным каштоўнасцям (створаныя (ператвораныя) чалавекам або цесна звязаныя з яго дзейнасцю матэрыяльныя аб'екты і нематэрыяльныя праявы творчасці чалавека, якія маюць гістарычнае, мастацкае, навуковае або іншае значэнне) можа быць нададзены статус гісторыка-культурных каштоўнасцей з уключэннем іх у Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Парадак надання культурным каштоўнасцям статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці ўстаноўлены артыкуламі 85 – 93 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб культуры (далей – Кодэкс аб культуры).

Правам на прыняцце рашэнняў аб прысваенні культурнай каштоўнасці статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці і катэгорыі ”3“ Кодэксам аб культуры надзелены аблвыканкамы і Мінскі гарвыканкам; статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці і катэгорыі ”0“, ”1“, ”2“, ”А“, ”Б“ – Міністэрства культуры.

Пры Віцебскім аблвыканкаме створаны абласны савет па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны, які ўпаўнаважаны разглядаць прапановы аб наданні статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці і прымаць рашэнні аб значнасці культурнай каштоўнасці для рэгіёна.

Статус гісторыка-культурнай каштоўнасці можа быць нададзены нерухомай матэрыяльнай культурнай каштоўнасці пры ўмове, што яна аўтэнтычная або адрэстаўравана ў адпаведнасці з дзеючым заканадаўствам аб правядзенні работ на матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцях, а з моманту яе стварэння прайшло не менш за сорак гадоў.

Унесці прапанову аб наданні статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці можа любы дзяржаўны орган, любая фізічная або юрыдычная асоба, у тым ліку індывідуальны прадпрымальнік, падрыхтаваўшы неабходныя матэрыялы і абгрунтаванне.

Парадак унясення адпаведных прапаноў вызначаныартыкулам 90 Кодэкса аб культуры, згодна з якім да прапановы аб наданні культурнай каштоўнасці статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці прыкладаюцца:

• матэрыялы фіксацыі;
• навуковай апрацоўкі;
• мастацкай ацэнкі культурнай каштоўнасці;
• абгрунтаванне неабходнасці надання статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Патрабаванні да зместу прапановы аб наданні статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці рэгламентуе артыкул 91 Кодэкса аб культуры, згодна з якім фіксацыю, навуковую апрацоўку і мастацкую ацэнку культурнай каштоўнасці забяспечвае асоба, якая ўносіць прапанову. Калі такая асоба не валодае неабходнымі прафесійнымі навыкамі, то яна звяртаецца ў праектныя, навуковыя арганізацыі, музеі і да іншых спецыялістаў (пры іх наяўнасці ў адпаведным установе), якія могуць прафесійна падрыхтаваць неабходныя матэрыялы.

Падрабязная інфармацыя аб працэдуры надання статусу і рэкамендацыі па запаўненні прапаноў размешчаны на сайце Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, там жа можна азнаёміцца з прэзентацыяй, якая змяшчае рэкамендацыі па пашырэнні Дзяржаўнага спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь .

Прапановы аб наданні культурнай каштоўнасці статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці, якія не ўтрымліваюць неабходных матэрыялаў, згодна з пунктамі 3, 10 артыкула 93 Кодэкса аб культуры, не разглядаюцца і вяртаюцца асобе, якая іх унесла.

Акрамя надання статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці маюцца і альтернатыўныя варыянты дзяржаўнага ўліку і аховы асобных відаў культурных каштоўнасцей:

Местам пахавання або асобным магілам (участкам, сектарам), склепам, старажытным могілкам, калінарыям, размешчаным у месцы пахавання, у выпадку наяўнасці на іх тэрыторыі унікальных аб'ектаў культавага прызначэння або матэрыяльных аб'ектаў, якія валодаюць адметнымі духоўнымі, мастацкімі або дакументальнымі ўласцівасцямі; месцаў пахавання знакамітых і выдатных асоб (палітычных, дзяржаўных, ваенных дзеячаў, дзеячаў навукі, літаратуры і культуры), а таксама асоб, якія маюць заслугі перад дзяржавай і грамадствам; масавых пахаванняў, звязаных з найважнейшымі падзеямі нацыянальнай гісторыі, можа быць нададзены статус гісторыка-мемарыяльнага месца пахавання. Парадак надання статусу вызначаны ў Палажэнні аб парадку і ўмовах прысваення статусу гісторыка-мемарыяльнага месца пахавання, зацверджаным Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 18.08.2015 № 699 (у рэдакцыі пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 19.07.2021 № 411).

Археалагічным аб'ектам статус гісторыка-культурнай каштоўнасці можа быць прысвоены толькі ў выпадку, калі ў дачыненні да дадзенага аб'екта маюцца матэрыялы археалагічных даследаванняў, якія сведчаць аб фарміраванні пэўнай археалагічнай культуры і развіцці матэрыяльнай культуры ў канкрэтны гістарычны перыяд (пункт 4 арт. 92 Кодэкса аб культуры), то ёсць толькі канкрэтны аб'ект даследаваўся археолагамі. У іншым выпадку археалагічны аб'ект павінен быць зафіксаваны з удзелам мясцовых органаў улады базавага тэрытарыяльнага ўзроўню, інфармацыя аб ім разгледжана абласной камісіяй па археалагічных аб'ектах і артэфактах, а сам аб'ект, у выпадку пацвярджэння звестак, уключаецца Інстытутам гісторыі НАН Беларусі ў Рэестр археалагічных аб'ектаў (артэфакты – у Рэестр археалагічных артэфактаў).

Воінскія пахаванні і пахаванні ахвяр войнаў улічваюцца ў адпаведнасці з Палажэннем аб увекавечанні памяці аб загінуўшых пры абароне Айчыны і захаванні памяці аб ахвярах войнаў, зацверджаным Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 24 сакавіка 2016 г. № 109 ”Аб увекавечанні памяці аб загінуўшых пры абароне Айчыны і захаванні памяці аб ахвярах войнаў“.

Прадметы музейнага значэння, якія маюць гістарычнае, мастацкае, навуковае ці іншае значэнне, могуць быць перададзены ў адзін з дзяржаўных музеяў і ўключаны ў Музейны фонд Рэспублікі Беларусь, старадаўнія кнігі рэкамендуецца перадаваць у музеі ці бібліятэкі з наступным уключэннем у Дзяржаўны рэестр кніжных помнікаў Беларусі.

Пры ажыццяўленні дзейнасці, якая можа аказваць уздзеянне на матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці, змяненне гісторыка-культурных каштоўнасцей дапускаецца толькі пасля атрымання дазволу на выкананне навукова-даследчых і праектных работ на матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцях пры ўмове навуковага абгрунтавання гэтага змянення.

Пры ажыццяўленні дзейнасці на тэрыторыі нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей і ў зонах іх аховы не павінна дапускацца пагаршэнне ўмоў успрымання гэтых гісторыка-культурных каштоўнасцей, уключаючы стварэнне перашкод для візуальнага ўспрымання іх аб'ёмна-прасторавых асаблівасцей, элементаў і дэталей архітэктурнага дэкору.

Капітальныя будынкі (будынкі, збудаванні), якія будуюцца на тэрыторыі матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей і ў зонах іх аховы, а таксама нестацыянарныя аб'екты гандлю і нестацыянарныя аб'екты грамадскага харчавання, якія размяшчаюцца на гэтай тэрыторыі і ў гэтых зонах аховы, не павінны прыводзіць да стварэння забудовы населенага пункта, неўласцівую яе гістарычнаму характару, а таксама ствараць перашкоды для візуальнага ўспрымання гэтых нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей.

Сродкі знешняй рэкламы, якія размяшчаюцца на нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцях, іх тэрыторыях і ў зонах іх аховы, не павінны ствараць перашкоды для візуальнага ўспрымання аб'ёмна-прасторавых асаблівасцей, элементаў і дэталей архітэктурнага дэкору гэтых нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей. На помніках архітэктуры сродкі знешняй рэкламы павінны размяшчацца асобнымі літарамі, знакамі або іншымі выявамі. Эскіз сродку знешняй рэкламы, які плануецца размясціць на нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцях катэгорыі ”0“, ”1“, ”2“, без катэгорыі, на іх тэрыторыі і ў зонах іх аховы, у абавязковым парадку павінен узгадняцца з Міністэрствам культуры ў адпаведнасці з заканадаўствам аб адміністрацыйных працэдурах.

На гісторыка-культурных каштоўнасцях выконваюцца наступныя віды работ: навукова-даследчыя, праектныя, рамонтна-рэстаўрацыйныя і іншыя работы ў адпаведнасці з Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб культуры.

Патрабаванні заканадаўства, выкладзеныя ў Памятцы, абавязковыя да выканання ўсімі юрыдычнымі, фізічнымі асобамі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі – уласнікамі (арандатарамі) будынкаў і збудаванняў, якія з'яўляюцца гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі, іх складовых частак (кватэр, ізаляваных памяшканняў і г.д.)

Усе ўласнiкi гiсторыка-культурных каштоўнасцей абавязаны:

1) Заключыць ахоўнае абавязацельства. З уласнiкам (карыстальнiкам) кожнай гiсторыка-культурнай каштоўнасцi, а таксама яе складовых частак (кватэр, iзаляваных памяшканняў i г.д.) заключаецца ахоўнае абавязацельства. У ахоўным абавязацельстве адлюстроўваюцца асноўныя патрабаванні заканадаўства па забеспячэнні захавання аб'екта гісторыка-культурнай спадчыны, а таксама індывідуальныя ўмовы яго ўтрымання і выкарыстання, іншыя абмежаванні дзейнасці ўладальнікаў (карыстальнікаў). Ахоўнае абавязацельства складаецца па форме, зацверджанай Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь, уваходзіць у пакет дакументаў пры афармленні запаветаў, дагавораў куплі-продажу, дарэння, прыватызацыі і іншых здзелках з нерухомасцю.

Ахоўнае абавязацельства (два экзэмпляры) падпісваецца ў гарадскім або раённым выканаўчым камітэце (аддзеле культуры або аддзеле ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі) уласнiкам (карыстальнiкам) на працягу месяца з моманту ўзнікнення права ўласнасці. Невыкананне дадзенай умовы можа пацягнуць за сабой прызнанне здзелкі з нерухомасцю несапраўднай па пазову мясцовага выканаўчага і распарадчага органа, а таксама з'яўляецца падставай для адабрання зямельнага ўчастка (частка 2 арт. 75 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб культуры).

З мэтай недапушчэння наступлення неспрыяльных наступстваў рэкамендуем пры парушэнні ўказаных тэрмінаў неадкладна звяртацца ў гарадскія і раённыя выканаўчыя камітэты для ўстаранення наяўных парушэнняў заканадаўства і падпісання ахоўных абавязацельстваў, у якіх падрабязна прапісаны правы і абавязкі ўласнiка (карыстальнiка) гiсторыка-культурнай каштоўнасцi.

На тэрыторыі Віцебскай вобласці на дадзены момант маюцца невыкарыстоўваемыя гісторыка-культурныя каштоўнасці, а таксама аб'екты нерухомасці, якія могуць прэтэндаваць на атрыманне статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці. Некаторыя з іх выстаўляюцца на аўкцыён (у тым ліку са зніжэннем першапачатковага кошту, аж да адной базавай велічыні), іншыя могуць быць выстаўлены або прапанаваны для рэалізацыі інвестпраекта на льготных умовах.

Акрамя таго, на тэрыторыі вобласці маюцца культавыя аб'екты (розных рэлігій і канфесій), якія не выкарыстоўваюцца або знаходзяцца ў руінаваным стане, але могуць быць закансерваваны або адноўлены за кошт сродкаў мецэнатаў і спонсараў.

Калі ў патэнцыйнага інвестара або пакупніка, мецэната або спонсара ёсць цікавасць да невыкарыстоўваемых і руінаваных аб'ектаў спадчыны, з пытаннямі аб юрыдычным статусе і ўмовамі рэалізацыі названых аб'ектаў можна звяртацца ў гаррайвыканкамы або ўпраўленне культуры Віцебскага аблвыканкама.

PDFКультурныя каштоўнасці Віцебскай вобласці, якія ў цяперашні час не выкарыстоўваюцца і могуць быць рэалізаваны (у тым ліку за адну базавую велічыню) або перададзены для рэалізацыі інвестпраекта

WEBВідэаролік «Невыкарыстоўваемыя культурныя каштоўнасці Віцебскай вобласці»

PDF«Інфармацыя аб ільготах і прэферэнцыях для інвестараў у сферы аховы гісторыка-культурнай спадчыны»: Ліст Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь ад 18.01.2021 №04-09/313

Парадак выканання суб'ектамі гаспадарання патрабаванняў аб выплаце абавязковых адлічэнняў у Фонд Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва рэгулююцца Палажэннем аб парадку ажыццяўлення адлічэнняў за прадпрымальніцкую дзейнасць, якая аказвае непасрэднае ўздзеянне на гісторыка-культурную каштоўнасць або зоны аховы матэрыяльнай нерухомай гісторыка-культурнай каштоўнасці, зацверджанымУказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 кастрычніка 2007 г. № 527 ”Аб некаторых пытаннях аховы гісторыка-культурнай спадчыны“ (далей – Палажэнне).

УВАГА!

Сродкі адлічэнняў у адпаведнасці з Указам неабходна накіроўваць на спецыяльны пазабюджэтны рахунак Міністэрства культуры:

BY73AKBB36309000000130000000

найменне банка ААТ ”АСБ ”Беларусбанк“,

г.Мінск, вул.Дзяржынскага, 18,

код банка AKBB BY 2X, УНП 100618574

Сродкі, атрыманыя ад названых адлічэнняў, ідуць на рэалізацыю мер, накіраваных на правядзенне навукова-даследчых, праектных і рамонтна-аднаўленчых работ на матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцях, выяўленне і ўлік гісторыка-культурных каштоўнасцей, ажыццяўленне іншых мерапрыемстваў па захаванні і прымнажэнні гісторыка-культурнай спадчыны.

Згодна з пунктам 7 Палажэння, юрыдычныя і (або) фізічныя асобы, у тым ліку індывідуальныя прадпрымальнікі, робяць адлічэнні ў фонд Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва ў выпадках, калі яны ажыццяўляюць прадпрымальніцкую дзейнасць, якая аказвае непасрэднае ўздзеянне на гісторыка-культурную каштоўнасць або зоны аховы, шляхам стварэння дадатковых транспартных нагрузак, унясення функцый не характэрных для гэтай гісторыка-культурнай каштоўнасці, стварэння дадатковых аб'ёмна-прасторавых збудаванняў, не ўласцівых і не характэрных для дадзенай гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Захаванне гісторыка-культурнай спадчыны – наш святы абавязак перад нашчадкамі! Мы павінны максімальна захаваць тое, што нам перадалі папярэднія пакаленні.

Калі ў Вас ёсць жаданне прыняць удзел у фінансаванні работ па кансервацыі, рэстаўрацыі і аднаўленні гісторыка-культурных каштоўнасцей, падтрыманні ў належным стане воінскіх пахаванняў, помнікаў воінскай славы, стварэнні новых твораў манументальнага мастацтва, Вы маеце магчымасць пералічыць любую суму на спецыяльны дабрачынны рахунак Віцебскага абласнога аддзялення ГА «Беларускі фонд міру».

Пералічаныя сродкі будуць накіраваны выключна на мэты, якія будуць пазначаны ў графе «прызначэнне плацяжу».

Дабрачынны р/с BY05BLBB31350300126737001002

у дырэкцыі ААТ «Белінвестбанк» па Віцебскай вобласці, г. Віцебск, вул. Леніна, 22,

БІКBLBBBY2X, УНП 300126737, АКПА 05836097.

У графе «прызначэнне плацяжу» пазначаецца канкрэтная мэта, на якую вы пералічваеце сродкі (напрыклад, «на захаванне гісторыка-культурнай спадчыны Віцебскай вобласці», «на рэканструкцыю воінскіх пахаванняў», «на кансервацыю замка «Белы Ковель у Аршанскім раёне» і г.д.).

Пры пералічэнні невялікіх сум пажадана пазначаць агульныя мэты ў графе «прызначэнне плацяжу», не канкрэтызуючы аб'екты спадчыны і воінскія пахаванні (напрыклад, «на захаванне гісторыка-культурнай спадчыны Віцебскай вобласці»), бо адсутнасць дастатковага фінансавання не дазволіць эфектыўна накіроўваць атрыманыя сродкі на канкрэтныя аб'екты.

Дабрачынныя рахункі для аднаўлення аб'ектаў спадчыны аршанскага Куцеінскага мужчынскага манастыра у філіяле №215 ААТ «АСБ Беларусбанк» у г. Орша (БІК АКBBBY21215).

У адпаведнасці з дзеючым заканадаўствам адказнасць за захаванне гісторыка-культурных каштоўнасцей ускладаецца на ўласнікаў матэрыяльных аб'ектаў спадчыны (альбо землекарыстальнікаў, на землях якіх знаходзіцца гісторыка-культурная каштоўнасць). Гэтая норма замацавана ў падпункце 1.1. арт. 75 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб культуры. Больш таго, пытанне захавання культурнай спадчыны з'яўляецца канстытуцыйным абавязкам (арт. 54 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь).

Аднак дзяржава не ўхіляецца ад пытанняў захавання і аднаўлення аб'ектаў спадчыны, пакідаючы за сабой выключна кантрольныя функцыі. Наадварот, асаблівая ўвага надаецца аднаўленню і рэстаўрацыі знакавых для рэспублікі і рэгіёна гісторыка-культурных каштоўнасцей, якія паступова аднаўляюць свой першапачатковы выгляд, прыцягваючы жыхароў і шматлікіх гасцей рэгіёна. Прыкладам такога паспяховага падыходу можа стаць аднаўленне Благавешчанскай царквы і дома-музея Марка Шагала ў г. Віцебску і іншых знакавых аб'ектаў.

У цяперашні час значная праца па рэканструкцыі і рэстаўрацыі гісторыка-культурных каштоўнасцей працягваецца. Пры непасрэдным удзеле дзяржавы ў пачатку ХХІ стагоддзя ў г. Віцебску былі праведзены маштабныя работы па аднаўленні Успенскага сабора (помнік архітэктуры XVIII стагоддзя), рэстаўрацыі "Дома Вішняка", звязанага з імёнамі сусветна вядомых мастакоў Марка Шагала, Казіміра Малевіча, Лазара Лісіцкага і іншых, у якім у цяперашні час працуе папулярны сярод турыстаў і жыхароў горада Музей гісторыі Віцебскага народнага мастацкага вучылішча (філіял музея "Віцебскі цэнтр сучаснага мастацтва"), і шэраг іншых аб'ектаў.

У г. Полацку за кошт бюджэтных сродкаў была праведзена рэстаўрацыя карпусоў былога Полацкага езуіцкага калегіума, у якіх зараз размяшчаецца Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт.

Археалагічная спадчына – важная састаўная частка ўсёй культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь, якая мае ў першую чаргу велізарнае навуковае значэнне. У цяперашні час праваадносіны ў пытанні аховы археалагічнай спадчыны рэгулююцца у 17-й главе Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб культуры.

Да археалагічнай спадчыны адносяцца:

Археалагічныя аб'екты – нерухомыя матэрыяльныя аб'екты і іх комплексы разам з археалагічнымі артэфактамі і культурным пластом, якія ўзніклі ў выніку жыцця і дзейнасці чалавека больш за 120 гадоў таму, захаваліся ў зямлі або на дне вадаёмаў, маюць гістарычнае, мастацкае, навуковае або іншае культурнае значэнне і могуць адпавядаць крытэрыям для прыдання статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Помнікі археалогіі – археалагічныя аб'екты і артэфакты, якім у адпаведнасці з дзеючым заканадаўствам прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Пры гэтым дадзены статус можа быць прысвоены толькі вывучаным, а не проста выяўленым археалагічным аб'ектам.

Археалагічныя артэфакты – рухомыя матэрыяльныя аб'екты, якія ўзніклі ў выніку жыцця і дзейнасці чалавека больш за 120 гадоў таму, захаваліся ў культурным пласце або на дне вадаёмаў, маюць гістарычнае, мастацкае, навуковае або іншае культурнае значэнне, могуць адпавядаць крытэрыям для прыдання статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці, а таксама на момант выяўлення не маюць уласніка.

Да археалагічных аб'ектаў адносяць:

1. Астаткі ўмацаваных паселішчаў (старажытныя гарады, гарадзішчы, замкі).
2. Астаткі неўмацаваных паселішчаў (стаянкі, паселішчы, асобныя жылыя дамы).
3. Астаткі капітальных пабудоў (будынкаў, збудаванняў).
4. Астаткі культавых аб'ектаў (свяцілішчы, месцы ажыццяўлення абрадаў, манастыры, храмы).
5. Крыжы, культавыя камяні, статуі, абэліскі.
6. Курганы і наземныя могільнікі, асобныя пахаванні, некропалі, маўзалеі і іншыя пахаванні.
7. Інфраструктура сухапутных, водных і водна-валокных шляхоў.
8. Аб'екты іншага прызначэння, якія адпавядаюць крытэрыям археалагічнага аб'екта.

Ахова археалагічнай спадчыны – напрамак культурнай дзейнасці, які ўключае сістэму арганізацыйных, прававых, эканамічных, матэрыяльна-тэхнічных, навуковых, інфармацыйных і іншых мер, накіраваных на выяўленне археалагічных аб'ектаў і археалагічных артэфактаў, іх вывучэнне, улік, захаванне, аднаўленне, утрыманне і выкарыстанне, ажыццяўляемых у мэтах зберажэння і прымнажэння археалагічнай спадчыны.

Усе археалагічныя артэфакты, якія выяўлены пры правядзенні археалагічных даследаванняў або выпадкова, падлягаюць перадачы ў дзяржаўную ўласнасць (ч. 2 арт. 124 Кодэкса аб культуры).

На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь забараняюцца набыццё, продаж, дараванне, абмен, заклад археалагічных артэфактаў, за выключэннем выпадкаў: набыцця, продажу, даравання, абмену, закладу археалагічных артэфактаў дзяржаўнымі музеямі (дзяржаўным музеям) і дзяржаўнымі навуковымі арганізацыямі (дзяржаўным навуковым арганізацыям); набыцця, продажу, даравання, абмену, закладу археалагічных артэфактаў, якія на 18 сакавіка 2016 года знаходзіліся ва ўладанні грамадзян і юрыдычных асоб і ўключаны ў рэестр археалагічных артэфактаў, сфарміраваны Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі.

Улік археалагічнай спадчыны ажыццяўляецца праз уключэнне выяўленых рухомых і нерухомых аб'ектаў у Рэестр археалагічных артэфактаў і Рэестр археалагічных аб'ектаў, вядзенне якіх ажыццяўляецца Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі (Інстытутам гісторыі НАН Беларусі).

Пошук археалагічных аб'ектаў і археалагічных артэфактаў можа ажыццяўляцца толькі пры правядзенні археалагічных даследаванняў на падставе дазволу на права правядзення археалагічных даследаванняў, які выдаецца Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі. Дазвол ва ўстаноўленым парадку могуць атрымаць толькі асобы, якія маюць вышэйшую адукацыю па спецыяльнасці "археалогія" ці "гісторыя (археалогія)", валодаюць навуковымі практычнымі ведамі, неабходнымі для правядзення археалагічных даследаванняў і падрыхтоўкі навуковай справаздачы аб выкананых археалагічных палявых работах, маюць практыку ўдзелу ў археалагічных даследаваннях на працягу не менш за два гады ў сукупнасці незалежна ад тэрмінаў перапынку.

На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь забаронена выкарыстанне металашукальнікаў, геарадараў і іншых тэхнічных сродкаў і інструментаў для пошуку археалагічных аб'ектаў і (або) археалагічных артэфактаў, за выключэннем выпадкаў выкарыстання названага абсталявання грамадзянінам, на імя якога выдадзены дазвол на права правядзення археалагічных даследаванняў, і ўдзельнікамі археалагічных даследаванняў (ч.7. арт. 127 Кодэкса аб культуры). За незаконны пошук археалагічных артэфактаў прадугледжана адміністрацыйная, а ў выпадку пашкоджання помнікаў археалогіі і археалагічных аб'ектаў, крымінальная адказнасць.

Выпадковае выяўленне археалагічных аб'ектаў і артэфактаў прадугледжвае наступныя дзеянні грамадзян, юрыдычных асоб і мясцовых органаў улады. Асоба, якая выпадкова выявіла ў зямлі ці на дне прыродных і штучных вадаёмаў рухомы ці нерухомы матэрыяльны аб'ект, які можа мець гістарычнае, мастацкае, навуковае ці іншае культурнае значэнне, абавязана:

1. прыняць меры па яго захаванні;
2. неадкладна прыпыніць работы ці іншую дзейнасць, якая можа аказаць на яго ўздзеянне;
3. не пазней за два каляндарныя дні з дня яго выяўлення пісьмова паведаміць мясцовы выканаўчы і распарадчы орган базавага тэрытарыяльнага ўзроўню і ў выпадку выяўлення рухомай матэрыяльнай культурнай каштоўнасці перадаць яе ў гаррайвыканкам на часовае захоўванне.

Пiсьмовое паведамленне аб выпадковым выяўленнi архeалагiчнага аб'екта цi артефакта павiнна ўключаць: прозвiшча, уласнае iмя, iмя па бацьку (пры яго наяўнасцi), месца жыхарства грамадзянiна, iндывiдуальнага прадпрымальнiка, або назву i месца знаходжання юрыдычнай асобы, якая выявіла матэрыяльную культурную каштоўнасць; звесткi аб месцы выяўлення рухомай матэрыяльнай культурнай каштоўнасцi; звесткi аб месцы знаходжання нерухомай матэрыяльнай каштоўнасцi.

Мясцовы выканаўчы i распарадчы орган базавага тэрытарыяльнага ўзроўню, якi атрымаў пiсьмовае паведамленне аб прафесiйным выяўленнi архeалагiчнага аб'екта цi архeалагiчнага артефакта, ажыццяўляе наступныя дзеяннi:

1. не пазней за два каляндарныя днi з дня атрымання пiсьмовага паведамлення накiроўвае iнфармацыю аб выяўленай матэрыяльнай культурнай каштоўнасцi ў абласную вiкарыю па архeалагiчных аб'ектах i архeалагiчных артефактах (на адрас упраўлення культуры Вiцебскага аблвыканкама) для прыняцця рашэння аб аднясеннi культурнай каштоўнасцi да архeалагiчнага аб'екта цi артефакта;
2. не пазней за тры каляндарныя днi з дня атрымання пiсьмовага паведамлення iнфармуе Нацыянальную акадэмiю навук Беларусi (Інстытут гісторыі НАН Беларусі) аб выяўленнi матэрыяльнай культурнай каштоўнасцi;
3. у выпадках наяўнасцi ў гэтай культурнай каштоўнасцi адметных духоўных, мастацкiх i дакументальных вартасцей або яе аднясення да архeалагiчнага артефакта прымае рухомую матэрыяльную культурную каштоўнасць па акце прыёму-перадачы;
4. не пазней за сем каляндарных дзён з дня атрымання пісьмовага паведамлення аб прафесійным або выпадковым выяўленні нерухомай матэрыяльнай культурнай каштоўнасці ажыццяўляе яе агляд і складае акт агляду.
5. не пазней за дзесяць каляндарных дзён з дня атрымання пісьмовага паведамлення аб прафесійным або выпадковым выяўленні нерухомай матэрыяльнай культурнай каштоўнасці вызначае часовы рэжым утрымання гэтай культурнай каштоўнасці з указаннем тэрміну яго дзеяння і ў выпадку прыпынення работ або іншай дзейнасці на нерухомай матэрыяльнай культурнай каштоўнасці, якія могуць аказаць на яе ўздзеянне, у сувязі з яе выяўленнем вызначае перыяд часу, на які такія работы або іншая дзейнасць прыпыняюцца;
6. перадае рухомую матэрыяльную культурную каштоўнасць у выпадку яе аднясення да архeалагiчнага артефакта ў дзяржаўны музей.

Падчас правядзення земляных, будаўнічых, меліярацыйных і іншых работ для недапушчэння разбурэння помнікаў і аб'ектаў археалогіі прадугледжваецца іх вывучэнне як на этапе праектных вышуканняў, так і на этапе будаўніцтва аб'ектаў. У адпаведнасці з артыкулам 129 Кодэкса аб культуры выкананне земляных, будаўнічых, меліярацыйных і іншых работ, ажыццяўленне іншай дзейнасці на тэрыторыі археалагічных аб'ектаў дазваляецца па ўзгадненні з мясцовым выканаўчым і распарадчым органам базавага тэрытарыяльнага ўзроўню, якое заснавана на адпаведным заключэнні НАН Беларусі, толькі пасля распрацоўкі мер па ахове археалагічных аб'ектаў.

Меры па ахове археалагічных аб'ектаў уключаюцца ў праектную дакументацыю на выкананне такіх работ на тэрыторыі археалагічных аб'ектаў. Праектная дакументацыя на выкананне земляных, будаўнічых, меліярацыйных і іншых работ, ажыццяўленне іншай дзейнасці на тэрыторыі археалагічных аб'ектаў, за выключэннем помнікаў археалогіі, падлягае ўзгадненню з НАН Беларусі ў адпаведнасці з заканадаўствам аб адміністрацыйных працэдурах. Падрабязна інфармацыя аб дадзеных адміністрацыйных працэдурах прадстаўлена на сайце Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

Пералік мер па ахове археалагічных аб'ектаў пры выкананні земляных, будаўнічых, меліярацыйных і іншых работ, ажыццяўленне іншай дзейнасці на тэрыторыі археалагічных аб'ектаў прадугледжаны артыкулам 130 Кодэкса аб культуры. Прыняцце тых ці іншых мер залежыць ад канкрэтнага археалагічнага аб'екта і вызначаецца на стадыі падрыхтоўкі праектнай дакументацыі. У адпаведнасці з заканадаўствам аб адміністрацыйных працэдурах пры распрацоўцы праектнай дакументацыі неабходна звярнуцца ў Інстытут гісторыі НАН Беларусі для выдачы заключэння аб адсутнасці на тэрыторыі правядзення земляных і будаўнічых работ археалагічных аб'ектаў або неабходнасці прыняцця мер па іх ахове.

Пры наяўнасці на тэрыторыі правядзення земляных і будаўнічых работ археалагічных аб'ектаў у заключэнні Інстытута гісторыі НАН Беларусі ўтрымліваюцца звесткі аб неабходнасці прыняцця канкрэтных мер па іх ахове і вызначаны расходы на іх фінансаванне. Пры гэтым расходы на забеспячэнне распрацоўкі і фінансавання мер па ахове археалагічных аб'ектаў пры правядзенні земляных, будаўнічых і іншых работ, ажыццяўленні іншай дзейнасці на тэрыторыі археалагічных аб'ектаў ажыццяўляюцца фізічнымі і юрыдычнымі асобамі, якія з'яўляюцца заказчыкамі такіх работ.

Парушэнне заканадаўства аб ахове археалагічнай спадчыны прадугледжвае адміністрацыйную і крымінальную адказнасць.

Пры парушэнні парадку правядзення земляных работ на помніках археалогіі або ў межах зоны аховы культурнага пласта іншых аб'ектаў спадчыны, вінаватыя асобы прыцягваюцца да адказнасці па наступных артыкулах Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях Рэспублікі Беларусь:

Артыкул 20.2. ”Парушэнне парадку і (або) умоў выканання работ на гісторыка-культурных каштоўнасцях альбо здзяйсненне дзеянняў, якія ствараюць пагрозу гісторыка-культурным каштоўнасцям“;

Артыкул 20.4. ”Парушэнне рэжымаў утрымання і (або) выкарыстання зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей“.

У выпадку знішчэння, пашкоджання альбо страты гісторыка-культурных каштоўнасцей або культурных каштоўнасцей, якім можа быць нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці (да гэтай катэгорыі адносяцца ўсе археалагічныя аб'екты) вінаватая асоба павінна быць прыцягнута да адказнасці па арт. 20.3 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях Рэспублікі Беларусь (санкцыя: накладанне штрафу ў памеры ад пяці да трыццаці базавых велічынь, на індывідуальнага прадпрымальніка – ад дваццаці да ста базавых велічынь, а на юрыдычную асобу – да пяцісот базавых велічынь).

Ад­ка­знасць за не­за­кон­ны по­шук і аба­рот ар­хеа­ла­гіч­ных ар­тэ­фак­таў пра­ду­глед­жа­на ў арт. 20.3 Ко­дэк­са аб ад­мі­ні­стра­тыў­ных пра­ва­па­ру­шэн­нях Рэс­пуб­лі­кі Бе­ла­русь: По­шук ар­хеа­ла­гіч­ных ар­тэ­фак­таў, ажыц­цяў­ляе­мы без да­зво­лу на пра­во пра­вя­дзен­ня ар­хеа­ла­гіч­ных да­сле­да­ван­няў, – ця­гне на­кла­дан­не штра­фу ў раз­ме­ры ад пят­нац­ца­ці да пяц­ці­дзе­ся­ці ба­за­вых ве­лі­чынь з кан­фіс­ка­цы­яй прад­ме­та ад­мі­ні­стра­тыў­нага пра­ва­па­ру­шэн­ня, пры­ла­даў і срод­каў здзяйс­нен­ня ад­мі­ні­стра­тыў­нага пра­ва­па­ру­шэн­ня або без кан­фіс­ка­цыі та­кіх пры­ла­даў і срод­каў. На­быц­цё, про­даж, да­рэн­не, ме­на, за­ло­га ар­хеа­ла­гіч­ных ар­тэ­фак­таў у вы­пад­ках, за­ба­ро­не­ных за­ка­на­даў­чы­мі ак­та­мі, пры ад­сут­нас­ці пры­кмет не­за­кон­най прад­пры­маль­ніц­кай дзей­нас­ці – ця­гнуць на­кла­дан­не штра­фу ў раз­ме­ры ад дзе­ся­ці да трыц­ца­ці ба­за­вых ве­лі­чынь з кан­фіс­ка­цы­яй прад­ме­та ад­мі­ні­стра­тыў­нага пра­ва­па­ру­шэн­ня.

Дзе­ян­ні па на­ўмыс­ным пра­вя­дзен­ні зя­мель­ных і ін­шых ра­бот(у тым лі­ку не­за­кон­ны по­шук ар­хеа­ла­гіч­ных ар­тэ­фак­таў на ар­хеа­ла­гіч­ных аб’ек­тах і пом­ні­ках), якія пры­вя­лі да па­шко­джан­ня куль­тур­нага плас­та і стра­ты ім на­ву­ко­ва­га зна­чэн­ня з-за пе­ра­меш­ван­ня сла­ёў, змя­шча­юць склад зла­чын­ства, ад­ка­знасць за якое пра­ду­глед­жа­на ў арт. 344 Уго­лаў­на­га ко­дэк­са Рэс­пуб­лі­кі Бе­ла­русь (ка­ра­юц­ца гра­мад­скі­мі ра­бо­та­мі, або штра­фам, або арыш­там, або аб­ме­жа­ван­нем сва­бо­ды на тэр­мін да трох га­доў, або паз­баў­лен­нем сва­бо­ды на той жа тэр­мін).

Не­за­кон­ныя ра­скоп­кі кур­га­ноў і ін­шых ста­рын­ных па­ха­ван­няў, з мэ­тай вы­я­ўлен­ня з іх ар­хеа­ла­гіч­ных ар­тэ­фак­таў, што зна­хо­дзяц­ца ў па­ха­ван­ні, змя­шча­юць склад зла­чын­ства, ад­ка­знасць за якое пра­ду­глед­жа­на ў арт. 347 Уго­лаў­на­га ко­дэк­са Рэс­пуб­лі­кі Бе­ла­русь (ка­ра­юц­ца штра­фам, або арыш­там, або аб­ме­жа­ван­нем сва­бо­ды на тэр­мін да трох га­доў, або паз­баў­лен­нем сва­бо­ды на той жа тэр­мін).

• WEBВіцебскі гарвыканкам
• WEBБешанковіцкі райвыканкам
• WEBБраслаўскі райвыканкам
• WEBВерхнядзвінскі райвыканкам
• WEBВіцебскі райвыканкам
• WEBГлыбоцкі райвыканкам
• WEBГарадоцкі райвыканкам
• WEBДокшыцкі райвыканкам
• WEBДубровенскі райвыканкам
• WEBЛепельскі райвыканкам
• WEBЛёзненскі райвыканкам
• WEBМёрскі райвыканкам
• WEBАршанскі райвыканкам
• WEBПолацкі райвыканкам
• WEBПастаўскі райвыканкам
• DOCРасонскі райвыканкам
• WEBСенненскі райвыканкам
• WEBТалачынскі райвыканкам
• WEBЧашніцкі райвыканкам
• WEBУшацкі райвыканкам
• WEBШаркаўшчынскі райвыканкам
• WEBШумілінскі райвыканкам