Сацыяльна-гістарычныя аспекты барацьбы са злачыннасцю і безнагляднасцю сярод непаўналетніх
Асаблівую вастрэйшыню пытанні папярэджання падлеткавай злачыннасці і безнагляднасці набываюць у пераломныя моманты гісторыі, як гэта было на мяжы ХIХ – ХХ стагоддзяў, калі ў выніку пагаршэння становішча нізкааплатных слаёў насельніцтва, узрослай дыферэнцыяцыі даходаў і расслаення вёскі, а таксама ў сілу шэрагу іншых сацыяльна-эканамічных прычын на Беларусі, як і ў цэлым па Расійскай імперыі, рэзка ўзрасла дзіцячая злачыннасць. Па статыстычных дадзеных, апублікаваных «Веснікам дабрачыннасці», у канцы ХIХ стагоддзя з агульнай колькасці падлеткаў якія здзейснілі злачынствы каля 50% складалі выхадцы з бедных сем'яў; 35% - дзеці бадзяг, жабракоў і прастытутак; 15% - з нармальных сем'яў.
Першая выпраўленчая ўстанова для непаўналетніх правапарушальнікаў на тэрыторыі Расійскай імперыі была адкрыта ў 1864 г. у Маскве ў доміку, які належаў Сімонаўскаму манастыру.
Як вынікае з «Справаздачы аб дзейнасці сыскнога аддзялення Кіеўскай гарадской паліцыі за 1906 год», з 220 непаўналетніх, затрыманых за здзяйсненне злачынстваў, 19 былі «круглымі сіротамі беспрытульнымі», 85 – «паўсіроты беспрытульныя (дзеці хатняй прыслугі)», 28 – «дзеці жабракоў», 66 – «дзеці, якія ўцяклі ад бацькоў з-за дрэнных схільнасцей» і 20 – «дзеці арыштантаў». Акрамя таго, паліцыяй былі затрыманы 112 непаўналетніх «бадзяг і ленатраўцаў», а таксама 19 малалетніх прастытутак.
Сярод сацыяльных прычын падлеткавай злачыннасці называліся п'янства, жабрацтва, бадзяжніцтва, лянота, запал да прыгод, прастытуцыя. Асноўнай жа прычынай злачыннасці сярод непаўналетніх (як, зрэшты, і цяпер) лічылася
«дэмаралізуючае ўплыў сям'і».Непаўналетнія злачынцы ў Расійскай імперыі ў адрозненне ад еўрапейскіх краін падвяргаліся, фактычна, тым жа відам пакаранняў, што і дарослыя, а часта і ўтрымліваліся разам.
Развіццю сістэмы аказання сацыяльнай дапамогі «цяжкім» дзецям спрыяла распрацоўка Закона «Аб адказнасці малалетніх і непаўналетніх». Грунтуючыся на распаўсюджаным у тагачасным грамадстве (абсалютна справядлівым) меркаванні, што «зло лягчэй папярэдзіць, чым выкараніць», ён прадугледжваў наступныя прафілактычныя меры: «1. Асвета. 2. Папярэджанне бадзяжніцтва беспрытульных, сірот. 3. Спыненне дэмаралізацыі сялянскага насельніцтва ў гарадах. 4. Спыненне дэмаралізацыі дзяцей у сям'і. 5. Вывад дзяцей з турмаў». Ідучы насустрач патрабаванням грамадскасці, заканатворцы прадугледзелі змяненне характару і самой працэдуры суда над непаўналетнімі. VIII з'езд прадстаўнікоў рускіх выхаваўча-выпраўленчых устаноў высока ацаніў з'яўленне гэтага праекта. «Асаблівыя суды для непаўналетніх, — гаварылася ў рашэннях з'езда, — каштоўны сродак забеспячэння больш поўнага правядзення выхаваўча-выпраўленчай працы». Па законе 1897 г. выпраўленчыя прытулкі набывалі асаблівае значэнне як фармальна адзіная мера пакарання за злачынствы, здзейсненыя малалетнімі.
Вывучэнне станоўчага вопыту Заходняй Еўропы і ЗША, патрэбы ўдасканалення судаводства і патрабаванні грамадскасці прывялі ў 1908 г. да стварэння ў Пецярбургу Камісіі па ўкараненні ў горадзе асаблівага суда для непаўналетніх. У студзені 1910 г. суд для непаўналетніх быў урачыста адкрыты ў асобным памяшканні. Таварыства патранату і Пецярбургскі дабрачынны турэмны камітэт арандавалі будынак пад інтэрнат на 100 месцаў для падлеткаў, якія знаходзіліся пад судом і следствам.
У веданні суда знаходзіліся справы аб правінахрушэннях непаўналетніх і справы, дзе непаўналетні быў аб'ектам правапарушэнняў (нанясенне пабояў, дапушчэнне да жабрацтва, распусты і г.д.). Пры судзе складалася 5 штатных апекуноў і яшчэ 50 чалавек выконвалі функцыі апекуноў бясплатна. Пры паступленні справы ў суд у іх абавязкі
уключала неадкладны збор звестак аб дзіцяці, умовах яго жыцця і прычынах проступку, удзел у разборы справы і даклад суддзі. Па сутнасці справы яшчэ практычна сто гадоў таму ў Расіі была зроблена першая спроба стварэння ювенальнай юстыцыі.
Да 1913 г. асаблівыя дзіцячыя суды адкрыліся ў Маскве, Харкаве і Варшаве. Рабіліся спробы адкрыць іх у Мінску і Магілёве, але першая сусветная вайна перашкодзіла гэтаму. Падлеткаў, якія здзейснілі злачынствы, змяшчалі ў спецыяльныя выпраўленчыя прытулкі.
Адной з асноўных праблем была малалікасць выпраўленчых прытулкаў і адсутнасць месцаў у іх. На практыцы дзіця, якое здзейсніла злачынства, часцей аказвалася ў турме. Па дадзеных за 1909 г. ¾ асуджаных падлеткаў утрымліваліся ў турмах. На ўсёй велізарнай тэрыторыі Расійскай імперыі існавала каля 30 выпраўленчых прытулкаў, у той час як у Германіі ў гэты перыяд было 678 выпраўленча-выхаваўчых устаноў дадзенага тыпу.
Рабіліся спробы стварыць так званыя «асаблівыя памяшканні пры турмах або арыштных дамах для размяшчэння непаўналетніх злачынцаў, але асаблівага поспеху яны не мелі. Практыка далёка адстала ад закона. Ва ўсёй Расіі асаблівыя аддзяленні для падлеткаў меліся толькі ў двух турмах – Царскасельскай і Маскоўскай. Часцяком падлеткі адбывалі пакаранне разам з дарослымі.
Дзякуючы старанням Віцебскага губернскага апекунскага аб турмах камітэта ўдалося адкрыць аддзяленне для малалетніх арыштантаў на 37 чалавек у Віцебскім турэмным замку. У вольны ад працы час (малалетнія злачынцы працавалі на турэмным агародзе) святар турэмнай царквы навучаў арыштантаў граматы і малітвам.
У грамадстве ў той час актыўна прапагандавалася ідэя стварэння асаблівых выхаваўча-выпраўленчых устаноў для падлеткаў, адзначаючы ўсяго 6 – 9% рэцыдываў у выпускнікоў выпраўленчых прытулкаў і калоній у параўнанні з 96% рэцыдываў у тых, хто адбыў пакаранне ў турме.
Да канца ХIХ стагоддзя у многіх губернскіх гарадах былі створаны выхаваўча-выпраўленчыя прытулкі або калоніі для непаўналетніх, а некаторыя мелі таварыствы выпраўленчых прытулкаў.
Першым у Беларусі
было заснавана Магілёўскае таварыства выпраўленчых і земляробчых калоній і прытулкаў (1891 г.). Курыравала яго Міністэрства ўнутраных спраў. Па статуце Таварыства павінна было садзейнічаць «маральнаму выпраўленню непаўналетніх асоб абодвух полаў, якія ўпалі ў злачынства і асуджаных судом да пакарання, прывучаючы іх разам з тым да карыснай працы». Аднак, першы блін аказаўся камяком і таварыства вельмі хутка спыніла сваё існаванне.У 1909 годзе была створана і паспяхова дзейнічала Магілёўская выпраўленчая земляробча-рамясная калонія для непаўналетніх. Колькасць падлеткаў якія знаходзіліся там дасягала 50.
Аналагічную працу з бяздомнымі дзецьмі праводзіла ў Дзвінску Віцебскай губерні Таварыства прызрання дзяцей асоб, заключаных пад варту і бяздомных (1893 г.). 99% яго сродкаў складалі ахвяраванні. Прытулкі для дзяцей арыштантаў знаходзіліся побач з турмамі, з тым, каб дзеці мелі магчымасць рэгулярна бачыцца з бацькамі. Да ўтварэння такіх таварыстваў і прытулкаў дзеці арыштаваных жылі ў тых жа турэмных камерах, што і бацькі, дзелячы з імі не толькі скупы паёк, але і на практыцы засвойваючы жыццё і законы злачыннага свету.
У самым канцы ХIХ стагоддзя з дапамогай таварыстваў земляробчых калоній і рамясных прытулкаў для непаўналетніх злачынцаў, былі заснаваны выпраўленчыя калоніі ў Віцебскай (1896) і Віленскай (1898) губернях.
У абедзвюх калоніях праходзілі «маральнае выпраўленне» непаўналетнія з 11 да 16-18 гадоў, накіраваныя туды па прысудах судоў да пакарання «утрыманне пад вартай». Выпраўленне імкнуліся праводзіць перш за ўсё на аснове працоўнага выхавання і прафесійнага навучання. Траплялі ў калоніі ў асноўным за крадзяжы і збыт крадзенага (звыш 80%), але былі і асуджаныя за больш цяжкія злачынствы.
72% падлеткаў адбывалі пакаранне ў выпраўленча-выхаваўчых установах мелі запозненае разумовае і фізічнае развіццё, 28% - абцяжараную спадчыннасць, 50% былі сіротамі, 71,4% - не ўмелі чытаць і пісаць.
Парадкі ў калоніі былі строгімі, але, на думку большасці выхаванцаў, справядлівымі. Па статуце
іх маглі падвергнуць цялесным пакаранням, што прымянялася надзвычай рэдка (напрыклад, за крадзеж). Вінаватых маглі пазбавіць права працаваць, што аўтаматычна прыводзіла да страты хоць і невялікага, але ўсё ж заробку.
Лепшыя атрымлівалі магчымасць на ўдзел у экскурсіях па горадзе, а з 1909 г. да іх пачало прымяняцца права датэрміновага вызвалення. Яно вельмі цанілася і давала добрыя вынікі, бо «вызваленыя добра паводзяць сябе і не даводзіцца бачыць іх зноў у турме». Патронат калонія ажыццяўляла на працягу 3-х гадоў пасля выхаду з яе выхаванцаў, аказваючы ім «магчымае садзейнічанне ў справе ўладкавання іх будучыні».
Беларускія выхаваўча-выпраўленчыя ўстановы для непаўналетніх, дабрачынныя саюзы і таварыствы, зыходзячы з рэальных умоў і патрэб таго часу, выпрацавалі цалкам навуковыя аператыўныя і прэвентыўныя меры барацьбы з антыграмадскімі праявамі, стварылі сваю методыку сацыяльнай працы з «цяжкімі» дзецьмі і падлеткамі. Іх дзейнасць давала стабільныя станоўчыя вынікі на працягу дзесяцігоддзяў. У Віцебскай, Магілёўскай і Віленскай калоніях працавалі лепшыя педагагічныя кадры, быў назапашаны унікальны вопыт, многае з якога прымяняецца на практыцы і сёння.
У паслякастрычніцкі перыяд падыходы да супрацьпраўных паводзін непаўналетніх з боку дзяржавы некалькі змяніліся.
Першы артыкул дэкрэта Саўнаркама РСФСР «Аб камісіях для непаўналетніх» ад 14 студзеня 1918 г. так і гучаў: «Суды і турэмнае зняволенне для непаўналетніх скасоўваюцца» і вылучаўся новы лозунг – «для дзяцей няма суда і турмы». Замест скасаваных судоў для малалетніх у 1918 г. былі створаны камісіі па справах непаўналетніх (КДН). Усе справы аб асобах абодвух полаў, што не дасягнулі 18-гадовага узросту, заўважаных у здзяйсненні грамадска небяспечных дзеянняў, падлягалі разгляду на спецыяльна створаных для гэтых мэт вышэйназваных камісіях. У склад кожнай камісіі ў абавязковым парадку ўключаўся лекар і педагог. Асноўнымі функцыямі камісій па справах непаўналетніх з'яўляліся барацьба з дзіцячымі правапарушэннямі праз іх прафілактыку, а таксама ахова ад
замахаў на правы і інтарэсы дзяцей.
Інструкцыя аб рабоце рабоча-сялянскай міліцыі ад 1918 года абавязвала яе супрацоўнікаў "перашкаджаць правапарушэнням дзяцей і падлеткаў, афармляць пратаколы аб зробленых парушэннях, адпраўляць у памяшканні міліцэйскага раёна заблытаных і падкінутых дзяцей". Разам з тым, спецыяльных супрацоўнікаў для выканання указаных функцый у структуры міліцыі ў пачатковы перыяд не мелася.
Дзяржавай прымаліся меры па арганізацыі сеткі ўстаноў для перавыхавання непаўналетніх правапарушальнікаў. У прыватнасці, дэкрэтам УЦВК ад 16 кастрычніка 1924 г. было прадугледжана, што асобы ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў, асуджаныя за злачынствы да пазбаўлення волі ў працоўных дамах для непаўналетніх, заставаліся ў іх да поўнага выпраўлення, аднак, не даўжэй дасягнення імі 18-гадовага ўзросту.
Аналагічным чынам ішло развіццё сістэмы папярэджання злачыннасці непаўналетніх і ў Беларусі. Так, пастановай ЦВК і СНК БССР ад 23 кастрычніка 1926 г. было прынята «Палажэнне аб акруговых камісіях па справах непаўналетніх». У рэспубліцы камісіі таксама былі ўтвораны як органы медыка-педагагічнага ўздзеяння на непаўналетніх правапарушальнікаў пры акруговых аддзелах народнай адукацыі. У іх склад уваходзілі педагог, лекар, суддзя, прадстаўнікі камсамола і акруговага аддзела сацыяльнага забеспячэння.
Пастанова СНК СССР і ЦК ВКП (б) "Аб ліквідацыі дзіцячай бяздомнасці і безнагляднасці" ад 31 мая 1935 г. абавязала Галоўнае ўпраўленне рабоча-сялянскай міліцыі (ГУРСМ) НКУС СССР узмацніць барацьбу супраць хуліганства на вуліцах з боку дзяцей і падлеткаў. Да ведання наркамата былі аднесены дзіцячыя прыёмнікі-размеркавальнікі. З гэтага часу бяруць свой пачатак падраздзяленні па справах непаўналетніх органаў унутраных спраў.
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны і першыя пасляваенныя гады Урадам і НКУС СССР быў прыняты шэраг пастаноў і загадаў, якія вызначылі меры барацьбы з бяздомнасцю непаўналетніх.
Значная частка злачынстваў непаўналетніх у ваенныя гады мела сваёй прычынай
безнагляднасць і бяздомнасць або цяжкае матэрыяльнае становішча. Таму запатрабавалася больш шырокае прымяненне мер выхаваўчага ўздзеяння да гэтага кантынгенту падлеткаў. У сувязі з гэтым была прынята пастанова СНК СССР ад 15 чэрвеня 1943 г. "Аб узмацненні мер барацьбы з дзіцячай бяздомнасцю і хуліганствам".25 снежня 1958 г. Вярхоўны Савет СССР прыняў Асновы крымінальнага заканадаўства СССР і саюзных рэспублік, у якіх былі вызначаны агульныя прынцыпы і палажэнні айчыннага крымінальнага права. У 1959-1961 гг. ва ўсіх саюзных рэспубліках былі прыняты крымінальныя кодэксы. У аснову дзеючага заканадаўства ў дачыненні да падлеткаў-правапарушальнікаў была пакладзена арыентацыя дзяржаўных органаў на прымяненне да іх, перш за ўсё, мер не крымінальнага, а выхаваўчага характару.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 лютага 1977 г. "Аб асноўных абавязках і правах інспекцый па справах непаўналетніх і спецыяльных вучэбна-выхаваўчых устаноў па папярэджанні безнагляднасці і правапарушэнняў непаўналетніх" паўнамоцтвы падраздзяленняў па справах непаўналетніх органаў унутраных спраў былі значна пашыраны. Дзіцячыя пакоі міліцыі былі скасаваны і на іх базе створаны інспекцыі па справах непаўналетніх (ІСН), аднесеныя да структуры крымінальнага вышуку. Адначасова з ведання апаратаў выпраўленча-працоўных устаноў у падпарадкаванне КВУ (АВУ) МУС, ГУУС, УУС перададзены прыёмнікі-размеркавальнікі для непаўналетніх.
У адпаведнасці з загадам МУС СССР ад 18 жніўня 1988 г. № 180 "Аб мерах удасканалення дзейнасці органаў унутраных спраў па папярэджанні правапарушэнняў сярод непаўналетніх", устанаўлівалася, што ўсе зацікаўленыя падраздзяленні органаў унутраных спраў, прымяняючы ўласныя формы і метады працы, актыўна ўдзельнічаюць у прафілактыцы правапарушэнняў непаўналетніх. Імі ж зацверджана Настаўленне па арганізацыі работы інспекцый па справах непаўналетніх органаў унутраных спраў.
У Рэспубліцы Беларусь, пачынаючы з сярэдзіны дзевяностых гадоў ХХ ст., вядзецца пастаянная работа па ўдасканаленні заканадаўства, рэалізуецца шэраг доўгатэрміновых
дзяржаўных праграм, накіраваных на паляпшэнне сацыяльнага становішча дзяцей і сям'і.Пытанні, якія тычацца работы з непаўналетнімі, пастаянна ўлічваюцца ў нарматворчай дзейнасці. У развіцці прававой асновы дзейнасці ва ўказанай сферы, у удасканаленні прававога рэгулявання першараднае значэнне мае няўхільнае і правільнае прымяненне нарматыўных актаў.
Кожны грамадзянін, які прымае ў той ці іншай форме ўдзел у ахове правоў і інтарэсаў непаўналетніх, грамадскага парадку, павінен добра ведаць свае задачы, абавязкі і правы, спосабы і сродкі іх вырашэння. Дакладнае і паслядоўнае выкананне прававых норм дазволіць максімальна ўзгадніць намаганні службовых моц і прадстаўнікоў грамадскасці, дзяржаўных органаў і грамадскіх аб'яднанняў дакладна выконваць сваю кампетэнцыю; забяспечваць у канкрэтных сітуацыях належны парадак, своечасовасць, адэкватнасць і дастатковасць выхаваўчых і прафілактычных мер, а таксама надзейныя гарантыі правоў і законных інтарэсаў непаўналетніх.
Неабходнасць асаблівай прававой абароны непаўналетніх абумоўлена ў першую чаргу іх фізічнай і разумовай недаспеласцю, і, такім чынам, выцякаючай з гэтага патрэбай у ахове і клопаце, забеспячэнні ўмоў для нармальнага развіцця і адукацыі. Фармулюючы асноўныя прынцыпы Дэкларацыі правоў дзіцяці ад 20 лістапада 1959 г., Генеральная Асамблея ААН зыходзіла з таго, што «чалавецтва абавязана даваць дзіцяці лепшае, што яно мае», падкрэсліваючы тым самым важнасць дадзенага пытання для ўсіх дзяржаў. Ратыфікаваўшы Канвенцыю аб правах дзіцяці 28 студзеня 1990 г., Рэспубліка Беларусь прыняла абавязацельствы па прывядзенні свайго заканадаўства аб прававым становішчы непаўналетніх у адпаведнасць з нормамі міжнароднага права, якімі замацаваны асноўныя прынцыпы прававой абароны непаўналетніх ва ўсіх сферах жыцця.
Асноўныя палажэнні аб правах непаўналетніх былі замацаваны ў Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, а 19 лістапада 1993 г. быў прыняты Закон «Аб правах дзіцяці». У аснову Закона пакладзены нормы Канвенцыі аб правах дзіцяці. У Канвенцыі, як і ў Законе, прама
вызначаны гарант правоў і свабод дзіцяці – дзяржава ў асобе яго органаў.
Спецыяльным Законам, які ўстанавіў асновы прававога рэгулявання адносін, што ўзнікаюць у сувязі з дзейнасцю па прафілактыцы безнагляднасці і правапарушэнняў непаўналетніх, стаў прыняты 31.05.2003 г. Закон «Аб асновах сістэмы прафілактыкі безнагляднасці і правапарушэнняў непаўналетніх». У сувязі з прыняццем дадзенага Закона было распрацавана больш за дзесяць нарматыўных прававых актаў, якія датычацца пытання папярэджання злачыннасці непаўналетніх.
Былі ўнесены адпаведныя змяненні ў Кодэкс аб шлюбе і сям'і, а таксама іншыя нарматыўныя акты.
Акрамя таго, у нашай рэспубліцы рэалізуецца шэраг мэтавых праграм, накіраваных на удасканаленне работы па забеспячэнні дабрабыту дзяцей і абароне іх правоў.
Рэалізацыя дзяржаўных мэтавых праграм дазваляе на нацыянальным узроўні вызначыць задачы і шляхі комплекснага вырашэння праблем дзяцей, якія маюць патрэбу ў асаблівай сацыяльнай абароне і псіхолага-педагагічнай дапамозе і падтрымцы (дзеці-сіроты, дзеці-інваліды, дзеці-бежанцы, дзеці, пацярпелыя ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС), а таксама меры па актуальных праблемах абароны дзяцей у сферы аховы здароўя, выяўлення і ўладкавання дзяцей-сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў, прафілактыцы сацыяльнага сіроцтва, бяздомнасці, безнагляднасці і правапарушэнняў непаўналетніх, развіцця сістэмы сацыяльнага абслугоўвання дзяцей, арганізацыі летняга адпачынку.
Найбольш важнымі дзяржаўнымі інстытутамі, якія займаюцца пытаннямі абароны правоў дзяцей, а таксама прафілактычнай работай па папярэджанні правапарушэнняў з боку непаўналетніх, з'яўляюцца:
1. Нацыянальная камісія па правах дзіцяці, створаная ў 1996 годзе, якая мае права правяраць дзейнасць міністэрстваў, іншых цэнтральных і мясцовых органаў кіравання, грамадскіх аб'яднанняў па выкананні Канвенцыі ААН аб правах дзіцяці і нацыянальнага заканадаўства, што датычыцца абароны правоў і інтарэсаў дзяцей;
2. Камісія па справах непаўналетніх пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (а таксамаКДН абл-гар-райоисполкомов), якая ажыццяўляе меры, прадугледжаныя заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, па каардынацыі дзейнасці органаў, устаноў і іншых арганізацый, якія ажыццяўляюць прафілактыку безнагляднасці і правапарушэнняў непаўналетніх;
3. Органы дзяржаўнага кіравання адукацыяй і ўстановы адукацыі, якія ажыццяўляюць агульныя меры па прафілактыцы безнагляднасці непаўналетніх;
4. Органы апекі і папячыцельства;
5. Органы па працы і сацыяльнай абароне;
6. Органы дзяржаўнага кіравання аховай здароўя;
7. Органы дзяржаўнай службы занятасці;
8. Спецыялізаваныя ўстановы для непаўналетніх, якія маюць патрэбу ў сацыяльнай дапамозе і рэабілітацыі, у тым ліку і спецыяльныя вучэбна-выхаваўчыя ўстановы закрытага тыпу для падлеткаў-правапарушальнікаў;
9. Органы унутраных спраў (інспекцыі па справах непаўналетніх, выхаваўчыя калоніі).
У Рэспубліцы Беларусь склалася шматузроўневая інфраструктура органаў, якія займаюцца пытаннямі папярэджання правапарушэнняў і злачыннасці дзяцей. У аснове яе пабудовы знаходзіцца асоба дзіцяці, яго правы і інтарэсы. Адпаведна асноўным прызначэннем органаў, якія ўваходзяць у гэту інфраструктуру, з'яўляецца забеспячэнне нармальнага развіцця асобы дзіцяці (фізічнага, псіхічнага), правільнага яго выхавання з улікам інтарэсаў самога непаўналетняга, грамадства і дзяржавы, а таксама абарона яго правоў і законных інтарэсаў. У залежнасці ад характару і ступені адхілення ў развіцці, выхаванні і паводзінах дзяцей, адпаведныя структуры прымаюць адэкватныя меры, накіраваныя на выпраўленне такога адхілення. Самы ранні этап - гэта выяўленне сацыяльнага і сямейнага неблагополучия дзяцей. На гэтым этапе працай займаюцца органы сацыяльнай абароны, апекі і папячыцельства, аховы здароўя, установы адукацыі і інш. Пры ўстойлівым адхіляючым паводзінах у залежнасці ад характару і ўзроўню крыміналізацыі такога паводзінаў праца з дзецьмі ажыццяўляюць камісіі па справах непаўналетніх мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, інспекцыі па справах непаўналетніх органаўунутраных спраў, органы Міністэрства адукацыі, у тым ліку з выкарыстаннем магчымасцей спецыяльных вучэбна-выхаваўчых устаноў закрытага тыпу для асоб з грамадска небяспечнымі паводзінамі. Пры здзяйсненні злачынстваў дзецьмі, задачы крымінальнага правасуддзя, нароўні з названымі, забяспечваюць органы крымінальнай юстыцыі. У вырашэнні лёсу дзяцей з адхіляючыміся паводзінамі прымаюць удзел і іншыя дзяржаўныя органы (міністэрствы працы і сацыяльнай абароны, спорту і турызму, культуры і інш.), грамадскія арганізацыі, структуры грамадзянскай супольнасці. У цэлым названая інфраструктура вырашае пастаўленыя перад ёй задачы.
Віцебская транспартная пракуратура
Старшы памочнік пракурора
Рыжко І.А.