Лічбавы сэрвіс. Што такое партал "Е-Паслуга" і чаму за ім будучыня

Узаемадзеянне грамадзяніна з дзяржавай шмат гадоў асацыявалася з чэргамі і асабістай прысутнасцю ў кабінетах чыноўнікаў. Але цяпер усё мяняецца літаральна на вачах і ствараецца лічбавая экасістэма, дзе большасць пытанняў вырашаецца некалькімі клікамі. У цэнтры гэтай трансфармацыі знаходзіцца адзіны партал электронных паслуг "Е-Паслуга". Па сутнасці, гэта беларускі аналог расійскіх "Дзяржаўных паслуг", які змяшчаецца ў вашым смартфоне або даступны з хатняга камп'ютара. Гэта не проста сайт, а паўнавартасны лічбавы сэрвіс, галоўная мэта якога - пазбавіць чалавека ад лішняй бюракратыі, зэканоміць яго час і нервы, зрабіўшы ўзаемадзеянне з дзяржавай простым і празрыстым. Начальнік аддзела электроннай камерцыі Нацыянальнага цэнтра электронных паслуг Святлана Караневіч патлумачыла, у чым перавагі гэтага прыкладання і што даступна ўжо сёння.

Што такое партал "Е-Паслуга" і чым ён карысны

"Е-Паслуга" - гэта заканадаўча вызначаная адзіная кропка доступу грамадзян і бізнесу для магчымасці замовы тых ці іншых дзяржаўных сэрвісаў - адміністрацыйных працэдур і электронных паслуг. Адрозніваюцца яны адзін ад аднаго тым, што для падачы адміністрацыйнай працэдуры трэба падаваць заяву па форме, чакаць пэўны тэрмін і атрымліваць адказ у выглядзе даведкі, выпіскі, нейкага дакумента. А электронная паслуга - гэта запыт звестак у нейкай інфармацыйнай сістэме і атрыманне адказу анлайн, гэта значыць без неабходнасці накіравання заяў і доўгага чакання разгляду. Атрымаць іх можна альбо праз прыкладанне на тэлефоне, альбо праз браўзэр.

У сістэме ўжо даступна больш за 880 паслуг і адміністрацыйных працэдур, і іх колькасць пастаянна расце. Толькі за мінулы год з'явілася 119 новых адміністрацыйных працэдур і 26 новых электронных паслуг. 

Партал вельмі дынамічна развіваецца. "Напрыклад, адначасова былі алічбаваныя ўсе адміністрацыйныя працэдуры ў краіне, якія існуюць у сферы ліцэнзавання. Гэта цікава грамадзянам, таму што яны таксама з'яўляюцца ліцэнзіятамі. Напрыклад, адвакацкая дзейнасць ліцэнзуецца, фізічныя асобы карыстаюцца гэтай паслугай. Або ліцэнзуецца такая дзейнасць, як захоўванне і нашэнне зброі - таксама фізічныя асобы карыстаюцца гэтымі ліцэнзіямі, таму працэдуры для іх цяпер даступныя анлайн", - адзначыла Святлана Караневіч.

Галоўная перавага партала ў тым, што ён ператварае складаныя дзяржаўныя працэсы ў некалькі клікаў мышкай або дакрананняў экрана. Больш не трэба збіраць папяровыя копіі дакументаў - сістэма сама запытвае патрэбныя звесткі з дзяржаўных баз дадзеных. Атрыманыя даведкі і выпіскі маюць тую ж юрыдычную сілу, што і папяровыя арыгіналы. "Гэта замацавана Дэкрэтам №2: любая інфармацыя, якая накіроўваецца ў актываваныя асабістыя кабінеты на партале, легітымная і падлягае выкананню. Засталося толькі даказаць, што сапраўды тая інфармацыя, якую прад'яўляе грамадзянін, была атрымана праз асабісты кабінет. Для гэтага ёсць агульнадаступны бясплатны сэрвіс "Праверка дакументаў". Любы ўпаўнаважаны орган па месцы патрабавання можа ўвайсці на партал без аўтарызацыі, уводу унікальны нумар, які фарміруецца для кожнага дакумента, і візуалізаваць у сябе на экране дакладна такі ж дакумент. Гэта пацвярджае, што ён быў атрыманы ў абароненай асяроддзі асабістага электроннага кабінета, лічыцца легітымным, юрыдычна правільным і падлягае выкананню. Адпаведна, насіць з сабой стос папер больш не патрабуецца", - растлумачыла яна.

Лічбавы памочнік у кішэні

Каб увайсці ў сістэму, не абавязкова мець ID-карту або электронны лічбавы подпіс (ЭЦП), за якія трэба плаціць. На партале ёсць розныя спосабы аўтарызацыі, але каб атрымаць доступ да большасці сэрвісаў, патрэбна строгая аўтарызацыя. Нядаўна адным са спосабаў строгай аўтарызацыі стаў унікальны ідэнтыфікатар, які выдаецца бясплатна ў службах "адно акно". "Мы аднакратна прыходзім у службу "адно акно" з дакументам, які сведчыць асобу, нас звярае спецыяліст, правярае даныя ў рэестры насельніцтва МУС і выдае унікальны ідэнтыфікатар. Гэта проста логін і пароль, які падлягае змене пры першым уваходзе ў асабісты кабінет, але які таксама лічыцца спосабам строгай аўтарызацыі, таму што першапачаткова асоба была засведчана і звярана з дзяржаўнымі інфармацыйнымі рэсурсамі", - адзначыла Святлана Караневіч.

Гэты ідэнтыфікатар выкарыстоўваецца выключна для партала. Ён выдаецца бясплатна, а магчымасці прадастаўляе аналагічна ЭЦП, за выключэннем падпісання дакументаў на партале. З ім даступна больш за 400 электронных сэрвісаў - прыстойная колькасць. 

Калі казаць пра спосабы нестрогай аўтарызацыі, то па гэтым спосабе даступна толькі 40 паслуг. Гэта значыць, можна атрымаць у 10 разоў больш, аднакратна схадзіўшы ў службу "адно акно" і атрымаўшы унікальны ідэнтыфікатар.

Разам з адзіным парталам электронных паслуг ёсць і мабільны дадатак "Е-Паслуга". Уладальнікі Android могуць яго бясплатна спампаваць праз Google Play, Huawei AppGallery, Android RuStore. Для ўладальнікаў iPhone пакуль ёсць паўнавартасная версія ў браўзеры, што дазваляе вырашаць пытанні з дома, з працы ці нават з іншай краіны. 

Ад чаргі ў дзіцячы сад да пенсіі: якія паслугі запатрабаваныя ў беларусаў

Самыя запатрабаваныя адміністрацыйныя працэдуры, якія падлягаюць пераводу ў электронную форму, фіксуюцца ў распараджэнні прэм'ер-міністра №119р. Па словах Святланы Караневіч, у гэтае распараджэнне трапляюць усе самыя актуальныя і цікавыя працэдуры. Напрыклад, у канцы 2025 года былі алічбаваныя такія вельмі чаканыя адміністрацыйныя працэдуры, як пастаноўка дзяцей на ўлік у дзіцячыя сады і выдача накіраванняў у дзіцячыя сады. "Гэта дзве розныя адміністрацыйныя працэдуры. Цяпер маладыя сем'і, для каго актуальная гэтая сітуацыя, запаўняюць заявы, седзячы дома. Ледзь ці не на наступны дзень пасля нараджэння дзіцяці, атрымаўшы пасведчанне аб нараджэнні, можна паставіць яго ў чаргу ў садок і падаць заяву на выдачу накіравання. Усё гэта ўжо алічбавана і працуе", - сказала Святлана Караневіч. 

Акрамя гэтага, алічбаваныя працэдуры па рэгістрацыі грамадзян. "У Міністэрстве ўнутраных спраў ёсць дзве адміністрацыйныя працэдуры - рэгістрацыя грамадзян па месцы жыхарства і па месцы знаходжання. Таксама вельмі запатрабаваныя. Упаўнаважанымі органамі з'яўляюцца ОГіМ - аддзелы па грамадзянстве і міграцыі. Яны пастаянна запоўненыя людзьмі, з вялікімі чэргамі менавіта па гэтых працэдурах. Цяпер яны ёсць у электронным фармаце. Яшчэ па лініі МУС з'явілася новая паслуга - рэгістрацыя працоўных дагавораў з мігрантамі. Пад гэты працэс была выпісана асобная нарматыўная база. І ўжо з нядаўняга часу, літаральна з зімы мінулага года, такая магчымасць ёсць у працадаўцаў, якія прымаюць на працу працоўных мігрантаў і абавязаны рэгістраваць дагаворы афіцыйна - у адзінай базе дадзеных", - звярнула ўвагу начальнік аддзела.

На партале ўжо ёсць шмат працэдур, якія дазваляюць атрымліваць даведкі і выпіскі. "У нас з'явілася магчымасць атрымліваць даведку аб складзе сям'і, здаецца, самая папулярная даведка. Раней называлася "асабовы рахунак", цяпер называецца "даведка аб месцы жыхарства і складзе сям'і". Менавіта за ёй мы прыходзілі ў разлікова-даведачныя цэнтры, і яна патрэбна для розных мэт. Цяпер можна яе замовіць і атрымаць на партале ў электронным выглядзе. Даведка аб атрыманых субсідыях на будаўніцтва жылля - таксама можна атрымаць у электроннай форме", - прывяла прыклад Святлана Караневіч. 

Яшчэ раней было алічбавана шмат паслуг у сферы жыллёва-камунальнай гаспадаркі, працы і сацыяльнай абароны. Да прыкладу, на партале даступныя даведкі аб памерах налічаных дапамог або аб памеры выплачанай пенсіі. Можна даведацца памер падаходнага падатку, які за вас плаціць працадаўца ў ФСАН, і параўнаць са сваім разліковым лістком. "У мінулым годзе вясной, якраз перад вялікімі святамі, перад Радаўніцай, з'явіліся адміністрацыйныя працэдуры, якія дазваляюць атрымліваць пропускі на ўезд у зону адчужэння. Месцы пахаванняў могуць быць усюды, у тым ліку ў зоне адчужэння, а гэта ж не такая простая зона - патрабуецца атрымліваць пропускі, спецыяльны дазвол. І не проста на наведванне, а і на вываз маёмасці, калі гэта трэба", - распавяла яна.

Дзяржава рухаецца ў бок праактыўнага рэжыму - гэта аказанне паслуг або атрыманне апавяшчэнняў ад дзяржавы, калі грамадзянін ні пра што не пытаецца, заяву не падае, але пры гэтым атрымлівае паслугу або інфармацыю. "У мінулым годзе з'явілася 11 праактыўных сэрвісаў, - адзначыла Святлана Караневіч. - Сярод іх - апавяшчэнне аб заканчэнні тэрміну дзеяння дакументаў, якія сведчаць асобу. Гэта значыць вы ў асабісты кабінет атрымаеце апавяшчэнне, што ваш пашпарт заканчваецца праз 3 месяцы. Апавяшчэнні тычацца любых тыпаў дакументаў - папяровыя пашпарты, біяметрычныя, ID-карты, від на жыхарства". 

Уведамленні аб набліжэнні тэрміну іх заканчэння прыходзяць у асабістыя электронныя кабінеты. Гэта ж тычыцца пасведчанняў кіроўцы, пасведчанняў аб рэгістрацыі транспартных сродкаў. Плюс - у выпадку, калі ў грамадзяніна змяняецца прозвішча, імя ці імя па бацьку, адрас, "Е-Паслуга" паведамляе, што нядрэнна было б замяніць дакументы. 

На партале ўжо ёсць праактыўны сэрвіс па прызначэнні пенсіі. "Пачалі з пенсіі па інваліднасці. Цяпер інваліднасць прызначаецца пасля пасяджэння медыка-рэабілітацыйнай экспертнай камісіі. Чалавек прыходзіць, камісія збіраецца і ўстанаўлівае інваліднасць. Сутнасць сэрвісу ў тым, што пасля прызначэння інваліднасці інфармацыя трапляе ў сістэму Мінпрацы, і яны адразу прызначаюць чалавеку пенсію. Чалавек, якому прызначылі пенсію, апавяшчаецца аб гэтым у асабісты кабінет, яму больш нікуды не трэба звяртацца. Такое паведамленне яны ўжо атрымліваюць у электронныя кабінеты. Далей будзем пашыраць пералік сітуацый, у якіх грамадзян будуць апавяшчаць, у тым ліку аб выплаце іншых відаў дапамог, па лініі ДАІ і гэтак далей", - адзначыла Святлана Караневіч.

"Асабісты кабінет пацыента" і электронная працоўная кніжка. Што ў планах?

У найбліжэйшых планах - стварэнне і запуск адзінай медыцынскай платформы і сістэмы ЗАГС (рэгістрацыя нараджэння, смерці, шлюбу, усынаўлення і гэтак далей).

"Да канца 2025 года ў краіне рэалізоўвалася мерапрыемства дзяржпраграмы па стварэнні вялікай сістэмы органаў ЗАГС, таму што цяпер адзінай сістэмы ў краіне няма, у усіх стаяць свае лакальныя сістэмы, цэнтралізацыі няма. Таму стваралася вялікая абалонка, якая будзе напаўняцца і запускацца ўжо ў гэтым годзе. І калі сама сістэма будзе створана і напоўнена, адміністрацыйныя працэдуры аб рэгістрацыі нараджэння, смерці, шлюбу можна будзе рэалізоўваць і на партале", - падкрэсліла Святлана Караневіч. 

Разам з гэтым у Беларусі ствараецца цэнтралізаваная інфармацыйная сістэма аховы здароўя (ЦІСАЗ), якая таксама будзе акумуляваць у сабе як платформу розныя медыцынскія банкі даных. У цяперашні час праходзіць яе доследная эксплуатацыя. Яна зойме, па словах спецыяліста, не так шмат часу. "Апрацоўваюць працу сістэмы на некалькіх бальніцах і паліклініках, потым яна будзе выводзіцца ў продакшн. Зразумела, любая сістэма, якая ствараецца ў краіне, падлягае інтэграцыі з ААІС - з нашай вялікай цэнтралізаванай платформай, каб потым аказваць шматлікія паслугі грамадзянам", - заўважыла яна. 

У перспектыве пасля ўкаранення такой сістэмы ў асабістым кабінеце на "Е-Паслузе" можна будзе ўбачыць сваю медкартку, даныя лабараторных аналізаў і ўсё астатняе, каб, пераходзячы паміж паліклінікамі ці медцэнтрамі, інфармацыя захоўвалася. "Гэта перспектыва 2026-2027 гадоў. Спадзяемся, што ўсё гэта будзе вельмі хутка", - сказала начальнік аддзела. 

Акрамя таго, актыўна алічбоўвае свае паслугі Міністэрства працы і сацыяльнай абароны. "Яны пераймаюць вопыт Расійскай Федэрацыі - там ужо алічбавалі працоўныя кніжкі, да прыкладу. У іх ёсць сумесны праект па гэтай тэме. Вельмі спадзяюся, што ў гэтым годзе актыўна будзе весціся праца ў гэтым напрамку, і мы будзем алічбоўваць не толькі медыцынскія карткі па лініі аховы здароўя, але і працоўныя кніжкі", - распавяла яна. 

Як "Е-Паслуга" будзе развівацца далей

Бяспека і зручнасць выкарыстання - прыярытэт для распрацоўшчыкаў партала. Усе даныя абаронены, а інфармацыя ў актываваным асабістым кабінеце лічыцца афіцыйнай. 

Зваротная сувязь з карыстальнікамі працуе наўпрост – праз кнопку ў кабінеце або водгукі ў краме прыкладанняў можна паведаміць пра памылку або прапанаваць паляпшэнне. "Усё гэта трапляе ў нашу аўтаматызаваную сістэму тэхпадтрымкі, апрацоўваецца і прымаецца да ведама. Тое ж самае тычыцца мабільнага прыкладання. Мы пастаянна аналізуем водгукі ў Google Play, разумеем, чаго карыстальнікі хочуць. Зразумелі ў свой час, яшчэ на самым старце, што большасць праблем і памылак узнікае менавіта ў працэсе аўтарызацыі ў дадатку. Прэтэнзій да працы прыкладання як такога няма, але ёсць па працэсе аўтарызацыі па ID-карце", – адзначыла Святлана Караневіч. 

Па выніках аналізу гэтай зваротнай сувязі адбываецца паляпшэнне. "Дзесьці мы палепшылі карыстальніцкі досвед, дзесьці, дапусцім, інтуітыўна было незразумела, куды націскаць. Такія вось дробязі інтэрфейсныя мы дадавалі па пажаданнях карыстальнікаў. Альбо, напрыклад, пажаданні па спрашчэнні карыстальніцкага шляху пры замове адміністрацыйных працэдур. Звярталі ўвагу, што некаторыя крокі могуць быць залішнімі, альбо можна ініцыяваць выключэнне падпісання ЭЦП. З аднаго боку, усе паслугі, якія з'яўляюцца на партале, робяцца ў строгай адпаведнасці з рэгламентуючымі дакументамі, якія піша той ці іншы дзяржаўны орган. Мы абавязаны зрабіць так. Але, з другога боку, гэта можа быць не вельмі зручна і не вельмі юзер-фрэндлі. Таму ў любым выпадку зваротная сувязь таксама мае месца быць і ў выпадку, калі орган-рэгулятар згаджаецца, то змены ўносяцца на партале. Таму заўсёды на цеснай аснове з карыстальнікамі сувязь трымаем", – звярнула ўвагу спецыяліст. 

У будучыні, па яе словах, на партале з'явіцца інтэрактыўны памочнік на базе штучнага інтэлекту – гэта свайго роду чат-бот, які дапаможа знайсці патрэбную паслугу простай мовай і падскажа, як запоўніць заяву. "Ён будзе аналізаваць запыты карыстальнікаў, дапамагаць шукаць патрэбную паслугу або працэдуру, адказваць на пытанні па запаўненні заяў і іншае. Ужо зараз мы распрацавалі прататып, тэстуем яго, і ў гэтым годзе ён павінен з'явіцца на партале, у асабістым кабінеце", – распавяла яна. 

У мінулым годзе больш за 100 электронных паслуг і адміністрацыйных працэдур было зроблена менавіта сіламі старонніх распрацоўшчыкаў, а не НЦЭУ. "Мы павышаем даступнасць распрацоўкі сэрвісаў, адпаведна, тэрміны сціскаюцца, можна рабіць усё хутчэй, таму што распрацоўшчыкаў становіцца больш, не ўсе стаяць у чарзе. Шанцаў выканаць распараджэнне прэм'ер-міністра №119р у тэрмін таксама стала значна больш", - падкрэсліла яна. 

На 2026 год, згодна з распараджэннем 119р, засталося алічбаваць не так шмат адмінпрацэдур - парадку 40 штук. 

"БелТА"