Ахова дзяцей ад інфармацыі, здольнай нанесці шкоду іх здароўю, духоўнаму і сацыяльнаму развіццю ў Рэспубліцы Беларусь

Абарона дзяцей ад інфармацыі, здольнай прычыніць шкоду іх здароўю, маральнаму, духоўнаму і сацыяльнаму развіццю, прызнана адной з прыярытэтных задач дзяржавы як міжнародным правам, так і беларускім заканадаўствам.

Нормы міжнароднага права, якія рэгулююць абарону дзяцей ад інфармацыі, што прычыняе шкоду іх здароўю, рэпутацыі і развіццю, адлюстраваны ў Канвенцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый аб правах дзіцяці (прынята ў г. Нью-Ёрку 20.11.1989, у Рэспубліцы Беларусь уступіла ў сілу 31.10.1990).

Самым цікавым, на мой погляд, дакументам міжнароднага права ў гэтай сферы з'яўляецца Пастанова  Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў - удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў N 33-15 "Аб мадэльным законе "Аб абароне дзяцей ад інфармацыі, якая прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю"" (прынятай у г. Санкт-Пецярбургу 03.12.2009).

Артыкулам 3 названага Закона вызначаны дакладны пералікінфармацыі, забароненай для распаўсюджвання сярод дзяцей:

Гэта інфармацыя, якая заахвочвае дзяцей да здзяйснення дзеянняў, што ўяўляюць пагрозу іх жыццю і (або) здароўю, у тым ліку да прычынення шкоды свайму здароўю, самагубства;

здольная выклікаць у дзяцей жаданне ўжываць наркатычныя сродкі, псіхатропныя і (або) адурманяльныя рэчывы, тытунёвыя вырабы, алкагольную і спіртазмяшчальную прадукцыю, піва і напоі, прыгатаваныя на яго аснове, прыняць удзел у азартных гульнях, займацца прастытуцыяй, бадзяжніцтвам або жабраваннем;

абгрунтоўвае або апраўдвае дапушчальнасць гвалту і (або) жорсткасці альбо заахвочвае ажыццяўленне гвалтоўных дзеянняў у адносінах да людзей або жывёл;

адмаўляе сямейныя каштоўнасці і фарміруе непавагу да бацькоў і (або) іншых членаў сям'і;

апраўдвае супрацьпраўныя паводзіны;

які змяшчае нецэнзурную лаянку;

які змяшчае інфармацыю парнаграфічнага характару.

Да інфармацыі, абмежаванай для распаўсюджвання сярод дзетак пэўных узроставых катэгорый, адносіцца інфармацыя:

прадстаўленая ў выглядзе выявы або апісання жорсткасці, фізічнага і (або) псіхічнага гвалту, злачынства або іншага антыграмадскага дзеяння;

выклікаючая ў дзетак страх, жах або паніку, у тым ліку прадстаўленая ў выглядзе выявы або апісання ў прыніжаючай чалавечую годнасць форме негвалтоўнай смерці, захворвання, самагубства, няшчаснага выпадку, аварыі або катастрофы і (або) іх наступстваў;

прадстаўленая ў выглядзе выявы або апісання палавых адносін паміж мужчынам і жанчынай;

які змяшчае лаянкавыя словы і выразы, якія не адносяцца да нецэнзурнай лаянкі

Заканадаўства Рэспублікі Беларусь не вылучае непаўналетніх у якасці асобнага суб'екта праваадносін у сферы абароту інфармацыі і змяшчае толькі агульныя палажэнні, якія абмяжоўваюць распаўсюджванне інфармацыі, здольнай нанесці шкоду здароўю і псіхічнаму развіццю грамадзян, падкрэсліваючы ў некаторых выпадках неабходнасць асаблівай абароны непаўналетніх.

Базавыя асновы абмежавання распаўсюджвання інфармацыі, здольнай нанесці шкоду фізічнаму і псіхічнаму здароўю і развіццю грамадзян, устаноўлены Законам Рэспублікі Беларусь ад 17.07.2008 N 427-З "Аб сродках масавай інфармацыі". Падпунктам 1.3 п. 1 арт. 38 Закона " устаноўлены забарона на распаўсюджванне інфармацыі, накіраванай на прапаганду гвалту і жорсткасці.

Законам Рэспублікі Беларусь "Аб рэкламе" ў мэтах абароны непаўналетніх ад злоўжыванняў іх даверам і недаходам вопыту устаноўлены комплекс абмежаванняў пры вытворчасці, размяшчэнні (распаўсюджванні)

рэкламнай прадукцыі (арт. 25).

У адпаведнасці з арт. 22 Закона "Аб правах дзіцяці" непаўналетні мае права на абарону ад інфармацыі і агітацыі, якія наносяць шкоду яго здароўю, маральнаму і духоўнаму развіццю.

Артыкулам 16 Закона Рэспублікі Беларусь ад 07.01.2012 № 350-з "Аб супрацьдзеянні гандлю людзьмі" установам адукацыі і пунктам калектыўнага карыстання інтэрнэт-паслугамі забараняецца прадастаўленне непаўналетнім паслуг доступу ў глабальную камп'ютарную сетку Інтэрнэт да інфармацыі, якая накіравана на садзейнічанне незаконнай міграцыі, гандлю людзьмі і звязаным з ёй злачынствам.

Продаж эратычнай прадукцыі, прадукцыі, якая змяшчае элементы эротыкі, гвалту і жорсткасці, прадукцыі сексуальнага прызначэння забаронены ўсім непаўналетнім Правіламі ажыццяўлення рознічнага гандлю асобнымі відамі тавараў і грамадскага харчавання, зацверджаных пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 07.04.2004 N 384;

Безумоўна, дзеці маюць патрэбу ў асаблівай абароне ад дэструктыўнага інфармацыйнага уздзеяння, у тым ліку ад маральнага распусніцтва, сексуальнага спакушэння, камерцыйнай і крымінальнай эксплуатацыі з выкарыстаннем сродкаў масавай інфармацыі. Пералічаныя нормы ў заканадаўстве не здольныя ў поўным аб'ёме абараніць непаўналетніх ад агрэсіўнай інфармацыі, у выніку, як мы бачым, ствараюцца сацыяльна-псіхалагічныя перадумовы нарастання працэсаў крыміналізацыі і віктымізацыі непаўналетніх, палягчаецца іх уцягванне ў здзяйсненне правапарушэнняў.

Старшы памочнік пракурора г. Віцебска
малодшы саветнік юстыцыі А.А. Каралёва.